Neoklasik Realizm Perspektifinden İran'ın Suriye'deki Vekil Güçlerrinin Yükselişi ve Düşüşü

Abstract

Bu tez, İran'ın 2011–2024 döneminde Suriye'de izlediği vekil güç stratejisinin yükseliş ve düşüş dinamiklerini neoklasik realist çerçeve üzerinden analiz etmektedir. Çalışmanın temel araştırma sorusu şudur: İran'ın Suriye'deki vekil güç stratejisi hangi koşullar altında genişlemiş, hangi dinamikler sonucunda sınırlanmış ve bu dönüşüm teorik olarak nasıl açıklanabilir? Çalışma, İran'ın vekil güç stratejisinin doğrusal bir genişleme süreci izlemediği; sistemik baskılar ile içsel değişkenlerin etkileşimi sonucunda yükseliş ve düşüş evreleri arasında döngüsel bir karakter sergilediği hipotezinden hareket etmektedir. Bu soruya yanıt üretmek amacıyla çalışma, Ripsman, Taliaferro ve Lobell'in (2016) sistematikleştirdiği Tip II neoklasik realist çerçeveyi benimsemektedir. Bu yaklaşım, uluslararası sistemdeki güç dağılımının dış politika davranışını doğrudan değil; lider algıları, devlet kapasitesi ve kurumsal yapılar gibi içsel ara değişkenler aracılığıyla şekillendirdiğini savunmaktadır. Çalışmada uluslararası sistem baskıları bağımsız değişken, lider algıları ile kurumsal kapasite ara değişkenler ve vekil güç stratejisinin dönemsel dönüşümü bağımlı değişken olarak ele alınmaktadır. Metodolojik olarak çalışma, nitel araştırma yöntemine dayalı tek vaka analizi ve süreç izleme yaklaşımını benimsemektedir. Suriye, İran'ın vekil güç stratejisinin en uzun süreli ve en kapsamlı biçimde uygulandığı saha olması nedeniyle kritik vaka niteliği taşımaktadır. 2011–2024 dönemi dört alt evreye ayrılarak incelenmektedir: ilk müdahale ve kurumsal mobilizasyon evresi (2011–2013); kurumsallaşma ve zirve evresi (2013–2017); kısıtlanma ve düşüşün başlangıcı evresi (2017–2020); savunmacı adaptasyon ve stratejik çöküş evresi (2020–2024). Bulgular, İran'ın vekil güç stratejisinin sistem baskıları ile içsel değişkenlerin etkileşimi sonucunda şekillenen döngüsel bir karakter taşıdığını göstermektedir. Özellikle lider tehdit algıları, ideolojik mobilizasyon ve IRGC'nin kurumsal kapasitesi stratejik çıktıları belirleyen temel ara değişkenler olarak öne çıkmıştır. Aralık 2024'te Esad'ın devrilmesiyle sonuçlanan stratejik çöküş ise ani bir dış şokun değil; vekil ağının kademeli çözülmesi, ekonomik daralma, iç meşruiyet erozyonu ve çok cepheli aşırı angajmanın yarattığı kaynak-kapasite dengesizliğinin birikimsel sonucu olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, neoklasik realizmin vekil savaşlar bağlamındaki açıklayıcılığını ampirik olarak göstermekte; ideolojik mobilizasyonu ve IRGC'nin yarı-özerk kurumsal rolünü analize dahil ederek vekil savaşlar literatürüne ve İran dış politikası yazınına katkı sunmaktadır. Sonuç olarak İran'ın Suriye deneyimi, vekil savaşların düşük maliyetli ve sürdürülebilir araçlar olduğu yönündeki yaygın varsayımın her koşul altında geçerli olmadığını; sistemik baskılar ile iç kapasite sınırlarının kesiştiği noktada vekil mimarilerin belirli eşiklerin aşılması durumunda çözülmeye açık hale gelebileceğini ortaya koymaktadır.

This thesis analyzes the rise and fall dynamics of Iran's proxy warfare strategy in Syria during the 2011–2024 period through a neoclassical realist framework. The central research question is as follows: Under what conditions did Iran's proxy strategy in Syria expand, through what dynamics was it constrained, and how can this transformation be theoretically explained? The study proceeds from the hypothesis that Iran's proxy strategy did not follow a linear expansion trajectory but rather exhibited a cyclical character — oscillating between phases of rise and decline — shaped by the interaction between systemic pressures and internal variables. To address this question, the study adopts the Type II neoclassical realist framework systematized by Ripsman, Taliaferro, and Lobell (2016). This approach argues that the distribution of power in the international system does not directly shape foreign policy behavior; rather, systemic pressures are filtered through intervening unit-level variables such as leader perceptions, state capacity, and institutional structures. Accordingly, the study treats international systemic pressures as the independent variable, leader perceptions and institutional capacity as intervening variables, and the periodic transformation of Iran's proxy strategy as the dependent variable. Methodologically, the study employs a qualitative single case study design combined with process tracing. Syria constitutes a critical case, as it represents the most sustained and comprehensive application of Iran's proxy warfare strategy. The 2011–2024 period is examined across four sub-phases: initial intervention and institutional mobilization (2011–2013); institutionalization and peak (2013–2017); constraining and early decline (2017–2020); and defensive adaptation and strategic collapse (2020–2024). The findings demonstrate that Iran's proxy strategy exhibited a cyclical character shaped by the interaction between systemic pressures and internal variables. Leader threat perceptions, ideological mobilization, and the institutional capacity of the IRGC emerged as the principal intervening variables determining strategic outcomes. The strategic collapse culminating in Assad's fall in December 2024 is assessed not as the result of a sudden external shock but as the cumulative outcome of the gradual erosion of the proxy network, economic contraction, internal legitimacy erosion, and resource-capacity imbalances produced by multi-front overextension. The study empirically demonstrates the explanatory capacity of the neoclassical realist framework in the context of proxy warfare, and contributes to both the proxy warfare literature and the Iranian foreign policy scholarship by incorporating ideological mobilization and the semi-autonomous institutional role of the IRGC into the analysis. Ultimately, Iran's Syrian experience demonstrates that the widespread assumption regarding proxy warfare as a low-cost and sustainable instrument does not hold under all conditions; at the intersection of systemic pressures and internal capacity limits, even long-established proxy architectures can become vulnerable to collapse.