Yorgunluğun uçuş ekiplerinin yaşam ve uyku kalitesi üzerindeki etkisi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, uçuş ekibi olarak aktif görev yapan çalışanların yorgunluk düzeylerinin uyku kalitesi ve yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini incelemektir. Havacılık sektöründe operasyonel verimliliğin sürdürülebilmesi kadar, insan faktörünün korunması da kritik öneme sahiptir. Özellikle uzun çalışma saatleri, gece uçuşları ve düzensiz vardiya sistemleri; ekiplerde sirkadiyen ritim bozulmalarına, uyku problemlerine ve yaşam kalitesinde düşüşlere yol açabilmektedir. Bu bağlamda, uçuş ekiplerinin maruz kaldığı yorgunluğun hem fiziksel hem de psikolojik etkilerinin belirlenmesi, havacılık güvenliği açısından da stratejik bir gereklilik hâline gelmiştir. Araştırma kapsamında, uçuş ekipleri üzerinde bir anket çalışması gerçekleştirilmiş olup veriler dünya sağlık örgütü yaşam kalitesi ölçeği (WHOQOL-BREF), Pittsburgh uyku kalitesi indeksi (PUKI) ve Chalder Yorgunluk Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen 413 katılımcıya ait veriler; betimsel analizler için SPSS 26 kullanılarak, ilişkisel analizler ve karşılaştırmalar için korelasyon ve regresyon analizleri ile t-testi ve ANOVA testleri aracılığıyla incelenmiştir. Analiz sonuçları, aylık uçuş süresi yüksek olan çalışanlarda yorgunluk seviyelerinin belirgin biçimde arttığını ve buna paralel olarak hem uyku kalitesinin hem de yaşam kalitesinin bazı boyutlarında anlamlı düşüşler meydana geldiğini göstermektedir. Korelasyon analizleri de bu bulguları desteklemekte olup, yorgunluk ile uyku kalitesi arasında orta düzeyde ve negatif yönlü bir ilişki; yorgunluk ile yaşam kalitesi arasında ise güçlü düzeyde ve negatif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, uçuş yükünün artmasının hem kısa vadeli fizyolojik toparlanmayı hem de uzun vadeli yaşam memnuniyetini olumsuz etkilediğini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, yorgunluk yönetiminin havacılıkta yalnızca operasyonel bir gereklilik değil, aynı zamanda çalışan sağlığı ve performansı açısından kritik bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, uçuş saatlerinin düzenlenmesi, vardiya planlarının optimize edilmesi, uyku düzenine yönelik eğitimlerin artırılması ve psikolojik destek mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiği önerilmektedir.

The aim of this research is to examine the effects of fatigue levels on sleep quality and quality of life among flight crew members. In the aviation sector, maintaining operational efficiency is as critical as protecting the human factor. Long working hours, night flights, and irregular shift schedules can lead to circadian rhythm disruptions, sleep problems, and a decline in overall quality of life among crew members. Therefore, identifying the physical and psychological effects of fatigue on flight personnel is considered a strategic requirement in terms of aviation safety. A survey study was conducted with flight crew members, and data were collected using the WHOQOL-BREF Quality of Life Scale, the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), and the Chalder Fatigue Scale. Data obtained from 413 participants were analyzed using SPSS 26 for descriptive statistics and correlation, regression analysis as well as t-tests ANOVA tests for relational comparisons. The analysis results indicate that employees with higher monthly flight hours experience significantly elevated levels of fatigue, accompanied by notable decreases in both sleep quality and selected dimensions of quality of life. The correlation analyses support these findings, revealing a moderate and negative association between fatigue and sleep quality, and a strong and negative association between fatigue and overall quality of life. These results suggest that increased flight workload adversely affects not only short-term physiological recovery but also longer-term life satisfaction and well-being. These results demonstrate that fatigue management is not only an operational necessity in aviation but also a critical component of employee health and performance. Accordingly, it is recommended to regulate flight hours, optimize shift schedules, enhance educational practices regarding sleep regulation, and strengthen psychological support mechanisms.