Öz Denetim ile Duygusal Yeme Arasındaki İlişkide Yaşam Anlamının Aracı Rolünün İncelenmesi

Abstract

Amaç: Bireylerin duygusal deneyimleri ile beslenme alışkanlıkları arasındaki bağlantı, sağlık bilimleri ve psikoloji alanlarının kesişiminde önemli bir araştırma alanı oluşturmaktadır. Duygusal yeme davranışlarını etkileyen psikolojik faktörlerin anlaşılması, bütüncül sağlık yaklaşımları için giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Çalışmanın temel amacı öz denetim ile duygusal yeme arasındaki ilişkide yaşam anlamının aracı rolünün incelenmesidir. Yöntem: Öz denetim bağımsız değişken, duygusal yeme bağımlı değişken olarak belirlenmiş ve ikisinin arasındaki ilişkide yaşam anlamının aracılık etkisi ölçümlenmiştir. Araştırmaya 18-65 yaş aralığında (Ort. = 35.14) toplam 421 yetişkin (%64.6 kadın, % 35.4 erkek) gönüllü olarak katılmıştır. Veri toplama araçları olarak Sosyo-Demografik Bilgi Formu, Öz-Denetim Ölçeği, Duygusal Yeme Ölçeği ve Yaşamda Anlam Ölçeği kullanılmıştır. Veriler SPSS 25.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile, aracılık etkisi ise Hayes’in PROCESS Macro (Model 4) kullanılarak bootstrap yöntemi (5000 örneklem, %95 güven aralığı) ile test edilmiştir. Bulgular: Korelasyon analizi sonuçlarına göre, öz denetim ile duygusal yeme arasında zayıf düzeyde negatif ilişki (r = -.135, p < .01), yaşam anlamı ile duygusal yeme arasında zayıf düzeyde negatif ilişki (r = -.189, p < .01) ve öz denetim ile yaşam anlamı arasında orta düzeyde pozitif ilişki (r = .376, p < .01) tespit edilmiştir. Aracılık analizi sonuçları, yaşam anlamının öz denetim ile duygusal yeme arasındaki ilişkide kısmi aracı rol oynadığını ortaya koymuştur. Yenileyici öz denetim alt boyutu (β = -.022), onarıcı öz denetim alt boyutu (β = -.028) ve toplam öz denetim için (β = -.017) aracılık anlamlı bulunurken, yaşantısal öz denetim alt boyutunda aracılık etkisi anlamlı değildir. Sonuç: Bu bulgu, beslenme davranışlarının psikolojik temellerini anlamada ve duygusal yeme ile ilişkili sorunlara yönelik etkili müdahale programları geliştirmede önemli çıkarımlar sunmaktadır.

Aim: The connection between individuals’ emotional experiences and eating habits constitutes an important research area at the intersection of health sciences and psychology. Understanding the psychological factors affecting emotional eating behaviors is becoming increasingly important for holistic health approaches. The main purpose of this study is to examine the mediating role of meaning in life in the relationship between self-control and emotional eating. Method: Self-control was determined as the independent variable, emotional eating as the dependent variable, and the mediating effect of meaning in life on the relationship between the two was measured. A total of 421 adults (64.6% female, 35.4% male), aged 18-65 years (M = 35.14), voluntarily participated in the study. The Socio-Demographic Information Form, Self-Control Scale, Emotional Eating Scale, and Meaning in Life Questionnaire were used as data collection tools. Data were analyzed using SPSS 25.0. The relationships between variables were examined using Pearson correlation analysis, and the mediation effect was tested using Hayes’ PROCESS Macro (Model 4) with the bootstrap method (5000 samples, 95% confidence interval). Findings: Correlation analysis revealed a weak negative relationship between self-control and emotional eating (r = -.135, p < .01), a weak negative relationship between meaning in life and emotional eating (r = -.189, p < .01), and a moderate positive relationship between self-control and meaning in life (r = .376, p < .01). Mediation analysis results revealed that meaning in life played a partial mediator role in the relationship between self-control and emotional eating. While the mediation was found to be significant for the regenerative self-control sub-dimension (β = -.022), restorative self-control sub-dimension (β = -.028) and total self-control (β = -.017), the mediation effect was not significant for the experiential selfcontrol sub-dimension. Conclusion: This finding provides important implications for understanding the psychological foundations of eating behaviors and developing effective intervention programs for problems related to emotional eating.