T.C. İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ LİSANSÜSTÜ EĞİTİM FAKÜLTESİ Psikoloji Anabilim Dalı Klinik Psikoloji Bilim Dalı ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE SOSYAL MEDYA KULLANIMININ VE NOMOFOBİNİN BEDEN İMAJI VE BENLİK SAYGISI İLE İLİŞKİSİ Yüksek Lisans Tezi Ahmet Gökay ÇELİK Danışman Dr. Öğr. Üyesi Hanife Yılmaz ÇENGEL İSTANBUL, 2022 TEZ TANITIM FORMU YAZAR ADI SOYADI : Ahmet Gökay ÇELİK TEZİN DİLİ : Türkçe TEZİN ADI : Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Benlik Saygısı Ve Beden İmajı ile İlişkinin İncelenmesi ENSTİTÜ :İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü ANABİLİM DALI : KPsliinkiokl oPjsi ikoloji TEZİN TÜRÜ : Yüksek Lisans TEZİN TARİHİ :.01.07.2022 SAYFA SAYISI : 110 TEZ DANIŞMANI : Dr. Öğr. Üyesi Hanife YILMAZ ÇENGEL DİZİN TERİMLERİ :Sosyal Medya Kullanımı, Nomofobi, Benlik Saygısı, Beden İmajı TÜRKÇE ÖZET :Araştırmanın amacı sosyal medya kullanımı ve nomofobinin benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkisinin incelenmesidir. DAĞITIM LİSTESİ 1. İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsüne 2. YÖK Ulusal Tez Merkezi Ahmet Gökay ÇELİK AHMET GÖKAY ÇELİK T.C. İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ LİSANSÜSTÜ EĞİTİM FAKÜLTESİ Psikoloji Anabilim Dalı Klinik Psikoloji Bilim Dalı ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE SOSYAL MEDYA KULLANIMININ VE NOMOFOBİNİN BEDEN İMAJI VE BENLİK SAYGISI İLE İLİŞKİSİ Yüksek Lisans Tezi Ahmet Gökay ÇELİK Danışman Dr. Öğr. Üyesi Hanife Yılmaz ÇENGEL İSTANBUL, 2022 BEYAN Bu tezin/dönem projenin hazırlanmasında bilimsel ahlak kurallarına uyulduğu, başkalarının eserlerinden yararlanılması durumunda bilimsel normlara uygun olarak atıfta bulunulduğu, kullanılan verilerde herhangi tahrifat yapılmadığını, tezin/dönem projenin herhangi bir kısmının bu üniversite veya başka bir üniversitedeki başka bir tez/dönem projesi olarak sunulmadığını beyan ederim. Ahmet Gökay ÇELİK …/…/.2022 İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜNE Ahmet Gökay Çelik’in Üniversite Öğrencilerinde “Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı İle İlişkisi” adlı tez çalışması, jürimiz tarafından Psikoloji anabilim dalı, Klinik Psikoloji bilim dalında YÜKSEKLİSANS tezi olarak kabul edilmiştir. Başkan Dr. Öğr. Üyesi Esra SAVAŞ Üye Dr. Öğr. Üyesi Hanife YILMAZ ÇENGEL (Danışman) Üye Dr. Öğr. Üyesi Fatih BAL ONAY Yukarıdaki imzaların adı geçen üyelere ait olduğunu onaylarım. …./…./2022 Prof. Dr. İzzet GÜMÜŞ Enstitü Müdürü ÖZET Araştırmanın amacı sosyal medya kullanımı ve nomofobinin benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkisinin incelenmesidir. Yapılan araştırmanın örneklemini 269 kişi oluşturmaktadır. Araştırmanın yapıldığı kişilerin sosyal medya kullanımının yoğun olduğu yaş grubu olan üniversite öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırma katılımcılarına Sosyodemografik Bilgi Form, Sosyal Medya Kullanım Ölçeği, Nomofobi Ölçeği, Benlik Saygısı Değerlendirme Ölçeği (Kısa Form), Bedeni Beğenme Ölçeği uygulanmıştır. Elde edilen veriler Spss 22 programı ile analiz edilip yorumlanmıştır. Sosyal medya kullanımı, nomofobi, benlik saygısı ve beden imajı değişkenleri Pearson Korelasyon Analizi ve Regresyon Analizi yapılmıştır. Sosyodemografik Formda yer alan veriler ise T Testi ve Tek Yönlü Varyans (Anova) yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda nomofobi ve sosyal medya kullanımının ilişkili olduğu ortaya çıkmıştır. Araştırma bulgularına göre sosyal medya kullanımı ile benlik saygısında anlamlı ilişki bulunmuştur. Benzer bir bulgu da nomofobi ve benlik saygısı arasında mevcut olduğu görülmüştür. Sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı arasında anlamlı bir ilişki bulunmadığı görülmüştür. Sosyodemografik bilgi formuna göre nomofobinin cinsiyet, bedensel engel, psikiyatrik rahatsızlık, en sık kullanılan sosyal medya platformu, takipçi veya arkadaş sayısı arasında anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Sosyal medya kullanımının ise psikiyatrik rahatsızlık, en sık kullanılan sosyal medya platformu ve takipçi sayısı açısından anlamlı farklılık bulunmuştur. Benlik saygısı değişkeninin kardeş sayısı, bedensel engel, psikiyatrik rahatsızlık, vücut kitle indeksi, en sık kullanılan sosyal medya platformu ve takipçi sayısı bakımından anlamlı farklılıkların olduğu ortaya konulmuştur. Son değişken olan beden imajı ile vücut kitle indeksi arasında anlamlı farklılık görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Sosyal medya kullanımı, nomofobi, benlik saygısı, beden imajı i SUMMARY The aim of this study is to examine the effect of social media usage and nomophobia on self-esteem and body image. The sample of the study consists of 269 people. The study consists of university students, who are in the age group where social media usage is intense. To the research participants; Sociodemographic Information Form, Social Media Usage Scale, Nomophobia Scale, Self Esteem Rating Scale (Short Form), Body Appreciation Scale were applied. The obtained data were analyzed and interpreted with Spss 22 program. Social media usage, nomophobia, self-esteem and body image variables were made with 'Pearson Correlation Analysis and Regression Analysis'. T Test and One Way Variance (Anova) were used for the data in the Sociodemographic Form. As a result of the research, it has been seen that nomophobia and social media use are related. According to the research findings, a significant relationship was found between the use of social media and self-esteem. A similar finding was also found between nomophobia and self-esteem. It was observed that there was no significant relationship between the use of social media and the body image of nomophobia. According to the sociodemographic information form, significant differences were found between nomophobia and gender, physical disability, psychiatric illness, the most frequently used social media platform, the number of followers or friends. Also, it was found that use of social media is associated with a significant difference in terms of psychiatric illness, the most frequently used social media platform, and the number of followers. It has been revealed that there are significant differences in the self-esteem variable in terms of the number of siblings, physical disability, psychiatric illness, body mass index, the most frequently used social media platform, and the number of followers. Significant difference was observed between the body image that last variable, and body mass index. Keywords: Social media usage, nomophobia, self esteem, body image. ii İÇİNDEKİLER ÖZET………………………………………………………………………….i SUMMARY…………………………………………………………………..ii İÇİNDEKİLER……………………………………………………………....iii KISALTMALAR………………………………………………………….....vi TABLOLAR LİSTESİ……………………………………………………….vii EKLER LİSTESİ………………………………………………………….....ix ÖNSÖZ………………………………………………………………………...x GİRİŞ…………….…………..……………………………………………......1 BİRİNCİ BÖLÜM ARAŞTIRMANIN GENEL ESASLARI 1.1. Araştırmanın Amacı Ve Önemi………………………………………...3 1.2. Araştırmanın Problemi………………………………………………….3 1.3. Araştırmanın Hipotezleri………………………………………………..4 1.4. Araştırmanın Varsayımları ……………………………………………..5 1.5. Araştırmanın Sınırlılıkları.……………………………………………....5 İKİNCİ BÖLÜM KURAMSAL VE KAVRAMSAL ÇERÇEVE 2.1. Sosyal Medya Kullanımına İlişkin Kuramsal Çerçeve Ve Araştırmalar..6 2.1.1. Sosyal medya kavramı ve tarihçesi…………………………………6 iii 2.1.2. Sosyal medya araçları………………………………………………...7 2.1.3. Sosyal medyanın yapı taşları…………………………………….......8 2.1.4.Sosyal medya bağımlılığı……………………………………….........9 2.2. Nomofobiye İlişkin Kuramsal Çerçeve Ve Araştırmalar………………...11 2.2.1. Nomofobi…………………………………………………………….11 2.3. Benlik Saygısına İlişkin Kuramsal Çerçeve Ve Araştırmalar……………14 2.3.1. Benlik saygısı……………………………………………………......14 2.3.2. Düşük benlik saygısı……………………………………………........16 2.3.3. Yüksek benlik saygısı….…………………….…………………........17 2.4. Beden İmajına İlişkin Kuramsal Çerçeve Ve Araştırmalar ...……..……..17 2.4.1. Beden imajı…………………………………………………………...17 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM YÖNTEM 3.1. Araştırmanın Modeli……………………………………………………....21 3.2. Çalışma Grubu………………………………………………………….. ..21 3.3. Veri Toplama Araçları…………………………………………………......22 3.3.1. Sosyodemografik bilgi formu……………………………………......22 3.3.2. Nomofobi ölçeği…………………………………………………......22 3.3.3. Sosyal medya kullanım ölçeği…………………………………….....23 3.3.4. Benlik saygısı değerlendirme ölçeği kısa formu………………….....23 3.3.5. Bedeni beğenme ölçeği……………………………………………….24 iv 3.4. Verilerin Toplanması……………………………………………………...24 3.5. Verilerin Analizi…………………………………………………………..24 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM BULGULAR 4.1. Katılımcıların Demografik Özelliklerine İlişkin Dağılımları………………25 4.2. Araştırma Değişkenlerinin Normallik ve Tanımlayıcı Analizleri………….27 4.3. Araştırmada Yer Alan Ölçeklere Ait Güvenirlilik Sonuçları………………28 4.4. Korelasyon ve Regresyon Çözümleme Sonuçları………………………….29 4.5. Gruplar Arası Karşılaştırma Analizler……………………………………..38 BEŞİNCİ BÖLÜM TARTIŞMA VE YORUM 5.1. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımının ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı ile İlişkinin Açıklanması……………………………61 5.2. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı Ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı ile İlişkisininDemografik Özelliklere Göre Değerlendirilmesi………………….64 5.2.1. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkisinin cinsiyet değişkenine göre değerlendirilmesi………………..64 5.2.2. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanım ve nomofobinin benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkisinin bedensel engel durumu değişkenine göre değerlendirilmesi…………..64 v 5.2.3. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkisinin tanı almış psikiyatrik rahatsızlık durumuna göre değerlendirilmesi……...64 5.2.4. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkisinin kardeş sayısı değişkenine göre değerlendirilmesi…………………..65 5.2.5. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkisinin vücut kitle indeksi değişkenine göre değerlendirilmesi……………..65 5.2.6. Öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkisinin en çok kullanılan sosyal medya araçları değişkenine göre değerlendirilmesi…………..66 5.2.7. Öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkisinin sahip olunan takipçi sayısına değişkenine göre değerlendirilmesi………………...67 SONUÇ VE ÖNERİLER ………………….………………………………......72 KAYNAKÇA……………………………………………………………………75 EKLER……………………………………………………………………….....86 vi KISALTMALAR SPSS :Statical Package for the Social Sciences VKİ :Vücut Kitle İndeksi BSDÖ-KF :Benlik Saygısı Değerlendirme Ölçeği Kısa Form SERS :Self Esteem Rating Scale BBÖ :Bedeni Beğenme Ölçeği vii TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1. Örneklem Grubunun Demografik Bilgilerine Dair Dağılımları 25 Tablo 2. Örneklem Grubunun Yaşlarına Dair Bilgiler 27 Tablo 3. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Arasındaki İlişkiye Yönelik Tanımlayıcı İstatistik ve Normallik Kontrolü 27 Tablo 4. Ölçme Araçlarının Güvenirlik Değerleri ve Madde Sayıları 29 Tablo 5. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutlarının Korelasyon Analizi 29 Tablo 6. Katılımcıların Sosyal Medya Kullanımı ve Alt Boyutları İle Beden İmajı Arasındaki Çoklu Regresyon Analizi 35 Tablo 7. Katılımcıların Sosyal Medya Kullanımı ve Alt Boyutları İle Benlik Saygısı Arasındaki Çoklu Regresyon Analizi 36 Tablo 8. Katılımcıların Nomofobi ve Alt Boyutları İle Beden İmajı Arasındaki Çoklu Regresyon Analizi 37 Tablo 9. Katılımcıların Nomofobi ve Alt Boyutları İle Benlik Saygısı Arasındaki Çoklu Regresyon Analizi 37 Tablo 10. Kadın ve Erkek Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Bağımsız Örneklem T Testi Analizi 39 viii Tablo 11. Bedensel Engel Durumuna Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Bağımsız Örneklem T Testi Analizi 40 Tablo 12. Kronik Hastalık Durumuna Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Bağımsız Örneklem T Testi Analizi 42 Tablo 13. Tanı Almış Psikiyatrik Rahatsızlık Durumuna Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Bağımsız Örneklem T Testi Analizi 43 Tablo 14. Kardeş Sayısına Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Tek Yönlü Varyans (Anova) Analizi 45 Tablo 15. Vücut Kitle İndeksine (VKİ) Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Tek Yönlü Varyans (Anova) Analizi 48 Tablo 16. En Çok Kullanılan Sosyal Medya Araçlarına Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Tek Yönlü Varyans (Anova) Analizi 51 Tablo 17. Sahip Olunan Takipçi Sayısına Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Tek Yönlü Varyans (Anova) Analizi 55 ix EKLER LİSTESİ Ek – A: Sosyodemografik Bilgi Formu Ek – B: Sosyal Medya Kullanım Ölçeği Ek –C: Nomofobi Ölçeği Ek—D: Benlik Saygısı Ölçeği Ek—E: Bedeni Beğenme Ölçeği x ÖNSÖZ Çalışmanın yürütülmesinde desteğini, yardımını esirgemeyen danışman hocam Dr.Öğr. Üyesi Hanife YILMAZ ÇENGEL’ e ve tüm emekleri için başta babam Halil İbrahim ÇELİK olmak üzere aileme teşekkür ederim. xi GİRİŞ Sosyal medya Boyd ve Ellison’a (2007) göre bireylerin diğer kişilere ya da sınırlandırılmış kadar kişiye profil oluşturma ve diğer kullanıcılar ile etkileşim içinde olduğu web tabanlı platformlar olarak tanımlanmaktadır. Bir başka tanım ise kişileri internet üzerinden farklı kişiler ile sanal olarak buluşturan web tabanlı hizmetlerdir (Toprak, Yıldırım, Aygül, Binark, Börekçi, ve Çomu, 2009). Sosyal medya içerik bakımından sosyal paylaşım siteleri, online sohbet siteleri, forumlar, bloglar, podcast ve bir çok bölümün yer aldığı sanal bir ortamdır (Ünlü Dalyalı, 2018). Türkiye İstatistik Kurumu tarafından 2016 yılında yapılan “Hane Halkı Bilişim Teknolojileri Kullanımı” araştırmasında internet ve bilgisayar kullanım oranının en yüksek olduğu yaş grubunun 16-24 yaş aralığında bulunan gençler olduğu görülmektedir. Araştırmada yer alan internet kullanım amaçları verisinde ilk sırada %82,4 ile sosyal medya ile alakalı kullanım amaçları yer almaktadır (TÜİK, 2016). Sosyal medya platformlarının bu denli yoğun kullanımındaki amaç araştırmacılar tarafından incelenmiş ve araştırmada eğlence, iletişim, gündemi takip etmek, boş zamanı değerlendirmek gibi faaliyetlerin başı çektiği görülmüştür. Aynı araştırmada sosyal medya platformlarında geçirilen süre ile sosyal medya bağımlılığı arasında anlamlı bir ilişki bulunmuş, bulgularda sosyal medyada geçirilen zaman arttıkça bağımlılığın da arttığı ortaya çıkmıştır (Çömlekçi & Başol, 2019). Yine TÜİK (2016) araştırmasında dikkat çeken bir başka bulgu ise hanelerde %96,9’unda bulunan cep telefonu oranıdır. Cep telefonu bulunma oranının araştırılan değişkenlerinden biri olan nomofobi açısından değerli bir veridir. Nomofobi olarak adlandırılan bu terim “no mobile phone” ve “phobia” kelimesinden oluşmaktadır. Nomofobi telefona erişememe, kullanamamaya ve sağladığı olanaklardan faydalanamama ile beraber kişide rahatsız ve kaygılı hissetmeye sebep olan bir fobidir (King ve ark. 2013, Yildirim & Correia, 2015). Nomofobi araştırmanın bir başka değişkeni olan sosyal medya kullanımı ile beraber incelenmesi araştırmayı daha kapsamlı hale getirmektedir. Benlik saygısı kişinin kendisine dair olumlu veyahut olumsuz değerlendirmelerini, kendine dair tatminini belirten öznel bir cevaptır. Benlik saygısı değişime kapalı olmayıp şartlara durumlara veya başka değişkenlere göre farklılık 1 gösterebilir (Sivribaşkara, 2003). Bu değişkenlerden biri de araştırmada bulunan sosyal medya kullanımı olabilir mi? Park ve Baek (2017) sosyal karşılaştırmanın sosyal medya aracılığıyla kişinin psikolojik iyi olma hali üzerinde etkili olduğunu söylemektedirler. Eğer kişiler yetenek temelli bir sosyal karşılaştırma yapıyorlarsa, bu durumda daha çok depresyon ve imrenme duyguları yaşamakta ve sonucunda psikolojik iyilik halleri düzeyleri düşmektedir. Söz konusu problemin sosyal medya uygulamalarının kullanımı esnasında kullanıcıların diğer kullanıcılar tarafından onaylanma, kabul görme, beğenilme gibi benlik saygısını pekiştiren durumlar olduğu gibi, siber zorbalık, tacizler, utandırmalar fiziksel özellikleri veya görünüşü sebebiyle olumsuz yorumlar, gibi durumlara maruz kalmalarıdır (Babacan, 2014). Kişilerin fiziksel özellikleri veya görünüşleri hasebiyle yapılan olumsuz yorumlar bizi başka bir değişkeni çalışmaya dahil etmemize sebep oluyor. Beden algısı kişilerin kendi bedenlerinin nasıl göründüklerini algılayışları biçiminde tanımlanır (Schilder, 2013; Grogan, 2021). Beden imajının benlik saygısıyla yakından ilişkili olduğu bilinmektedir (Sarwer, Wadden, Foster, 1998). Oktan ve Şahin (2010) kız ergenler ile yaptığı çalışmada ise beden imajı ve benlik saygısı arasındaki ilişki anlamlı bulunmuş beden imajı düşmesi ile beraber benlik saygısında düşüş, yükselmesi ile beraber benlik saygısında yükseliş görülmektedir. Oktan vd. (2010) aynı çalışmasında sosyal medyada sunulan zayıflık, güzellik gibi özelliklerin önemli kavramlar olduğuna dikkat çekmektedir. Toma ve Hancock (2010) kullanıcıların sosyal medyada fotoğraf paylaşırken seçici oldukları, fotoğraflarını fiziksel anlamda daha iyi göstermek için çeşitli düzenlemeler ile uğraştıkları belirlenmiştir. 2 BİRİNCİ BÖLÜM ARAŞTIRMANIN GENEL ESASLARI 1. 1. Araştırmanın Amacı ve Önemi Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı, nomofobi, beden imajı ve benlik saygısı değişkenlerinin birbiri ile varsa ilişkisini araştırmak, bunun yanında yaş, cinsiyet, boy, kilo, en sık kullandığı sosyal medya platformu ve buradaki takipçi veyahut arkadaş sayısı ve diğer demografik verilerin birbiri ile ilişkisinin incelenmesidir. Dayanılan istatistik verilerine göre Türkiye’de günlük sosyal medya kullanım süresi 2 saat 48 dakikadır. Yaşa göre dağılımı gerçekleştirilen gruplar içerisinde sosyal medyayı en sık kullanan grubun üniversite öğrencileri olduğu göz önünde bulundurulduğunda bu yaş grubunun sosyal medyayı sık kullandığını söyleyebiliriz (Kemp, 2018). Araştırma sonuçları dikkate alındığında sosyal medya kullanımı ile psikolojik bozukluklar arasında bir ilişki olduğu görülmüştür (O'keeffe, Clarke-Pearson, 2011). Benlik saygısı ile ilgili yapılan pek çok araştırmalar mevcut olsa dahi özellikle üniversite öğrencilerinde nomofobi ve sosyal medya kullanımının beden imajı ve benlik saygısı ile birlikte araştırıldığı bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Toplanan veriler Spss veri analizi kullanılarak analiz edilecek yapılan çalışma ile alandaki boşluk kapatılacak ve bilime katkı sağlanacaktır. 1. 2. Araştırmanın Problemi Sosyal medya kullanımı pek çok değişkenle beraber araştırılmış ve pek çok veri elde edilmiştir. Bu araştırmalarda benlik saygısı ile alakalı olanlar, beden imajı ile alakalı olanlar da mevcuttur. Ancak Nomofobi kavramı ile beraber yapılmış bir çalışma bulunmadığı için araştırmanın temel problemi “ Sosyal medya kullanımı ve nomofobinin belik saygısı ve beden imajı üzerine etkisi var mıdır? ” şeklinde belirlenmiştir. Araştırmanın alt problemleri ise; 1. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkili midir? 3 2. Üniversite öğrencilerinde nomofobi benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkili midir? 3. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ile nomofobi ilişkili midir? 4. Bu ilişki cinsiyetlere göre farklılık içeriyor mu? 5. Bu ilişki yaşa göre farklılık içeriyor mu? 6. Bu ilişki kişinin en çok kullandığı sosyal medya platformuna göre farklılık içeriyor mu? 7. Bu ilişki kişinin en çok kullandığı sosyal medya platformundaki takipçi veya arkadaş sayısına göre farklılık içeriyor mu? 8. Bu ilişkilerin yönü ve derecesi nedir? 1. 3. Araştırmanın Hipotezleri 1. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı benlik saygısı ile ilişkilidir. 2. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı benlik saygısı ile ilişkili değildir. 3. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı beden imajı ile ilişkilidir. 4. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı beden imajı ile ilişkili değildir. 5. Üniversite öğrencilerinde nomofobi benlik saygısı ile ilişkilidir. 6. Üniversite öğrencilerinde nomofobi benlik saygısı ile ilişkili değildir. 7. Üniversite öğrencilerinde nomofobi beden imajı ile ilişkilidir. 8. Üniversite öğrencilerinde nomofobi beden imajı ile ilişkili değildir. 9. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ile nomofobi ilişkilidir. 10. Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ile nomofobi ilişkili değildir. 11. Bu ilişki cinsiyete göre anlamlı bir farklılık içerir. 12. Bu ilişki cinsiyete göre anlamlı bir farklılık içermez. 13. Bu ilişki yaşa göre anlamlı bir farklılık içerir. 14. Bu ilişki yaşa göre anlamlı bir farklılık içermez 15. Bu ilişki kişinin en çok kullandığı sosyal medya platformuna göre farklılık içerir. 4 16. Bu ilişki kişinin en çok kullandığı sosyal medya platformuna göre farklılık içermez. 17. Bu ilişki kişinin en çok kullandığı sosyal medya platformundaki takipçi veya arkadaş sayısına göre farklılık içerir. 18. Bu ilişki kişinin en çok kullandığı sosyal medya platformundaki takipçi veya arkadaş sayısına göre farklılık içermez. 1. 4. Araştırmanın Varsayımları 1. Katılımcıların verilen Sosyodemografik Bilgi Formunu, Vücut Algısı Ölçeğini, Benlik Saygısı Değerlendirme Ölçeği (Kısa Form) Sosyal Medya Kullanım Ölçeğini objektif bir şekilde cevaplandıracağı varsayılmıştır. 2. Nomofobi Ölçeği nomofobi düzeyini ölçmede yeterlidir. 3. Bedeni Beğenme Ölçeği beden imajını ölçmede yeterlidir. 4. Benlik Saygısı Değerlendirme Ölçeği (Kısa Form) benlik saygısını ölçmede yeterlidir. 5. Sosyal Medya Kullanım Ölçeği sosyal medya kullanımını ölçmede yeterlidir. 1. 5. Araştırmanın Sınırlılıkları Bu araştırma İstanbul da ikamet eden İstanbul’un çeşitli üniversitelerinde öğrenim gören 250 öğrenci ile sınırlı olup bu araştırmada edinilen veriler elde edilmek için verilen ölçek, form ve envanterlerin ölçtüğü maddeler ile sınırlıdır. 5 İKİNCİ BÖLÜM KURAMSAL VE KAVRAMSAL ÇERÇEVE 2.1. Sosyal Medya Kullanımına İlişkin Kuramsal Çerçeve Ve Araştırmalar Bu bölümde çalışmanın değişkenleri olan sosyal medya kullanımı ile ilgili tanımlar, literatürde yer alan açıklamalar, kuramsal bilgiler ve ilgili araştırmalar yer almaktadır. 2.1.1. Sosyal Medya Kavramı ve Tarihçesi İlk dönem web olarak da tanımlanan Web 1.0 kişilerin aynı televizyon radyo gazete gibi pasif izleyici olduğu, etkileşimin ise bugüne nazaran çok daha sınırlı olduğu bir dijital ortam olarak addedilebilir. Bu dönemdeki sayfaların internet bağlantısı hızı epey yavaş olması, ilkel arama motorları ile istenen sonuçlara ulaşmada zorluk gibi sorunları mevcuttur. Web 1.0’da bir web sayfasının oluşturulması veyahut yönetilmesi hem pahalı hem uzmanlık gerektiren bir durumdur (Drury 2008). Web 1.0 sitelerinden birisi olan ve bugünkü sosyal medya platformlarının atası olarak sayabileceğimiz Sixdegrees.com 1997 yılında kurulmuştur. Bu tarihten önce de çeşitli uygulamalar yapılmış ancak bugün kullanıcısı olduğumuz ve revaçta olan sitelerin olmazsa olmaz özelliği olan profil oluşturma arkadaşlarını listeleme gibi özellikleri Sixdegrees.com hayatımıza sokmuştur (Boyd ve Ellison 2007). İçerik erişimine izin veren lakin içerik üretmek konusunda yetersiz kalan siteler gelişime ihtiyaç duyulan bir alan yaratmıştır (Eraslan ve Çakıcı Eser 2015). Bu tarihten yaklaşık 7 yıl sonra 2004 yılında O’ Reilly Media tarafından Web 2.0 adlı sistem yaratılmış, böylece Web 2.0 kullanıcıları artık içerik tüketen kullanıcı olmaktan çıkıp üretebilen de olma konumuna gelmiştir. Bu üretim içerik oluşturabilme, yorumlayabilme anlık iletişimde kalabilme, gibi beceriler ile beraber bugün kullandığımız sosyal medya platformlarına evrilmiştir (Kaplan ve Haenlein, 2010). Günümüz sosyal medya siteleri bireyleri, profillerden oluşan bir topluluğa dönüşmesine ve bu topluluğun sosyalleşmesine imkan tanıyan, profiller tarafından 6 oluşturulan içeriklere etkileşim ve dönüt imkanı verebilmesi ile insanların ve kitlelerin birbirini etkileyebildiği etkileşim ve iletişim platformlarıdır (Zafarmand 2010). Yine, sosyal medya bireylerin oluşturduğu profiller üzerinden kişisel bilgilerini paylaşması, hissedilen duygu ve anlık düşüncelerini aktarabildiği, gruplarda bulunma veyahut kurma gibi imkanların barındığı uygulamalardır. Kişiler arası iletişimin sürdürülebilir kalması ve yeni sosyal ilişkilerin yaratılmasına imkan veren yapısı ile çeşitli olanaklara sahiptir (Deniz ve Tutgun-Ünal 2019). Araştırmalarda bahsi geçen sosyal medya platformlarına ve sosyal medya araçlarına aşağıdaki başlıkta incelenmektedir. 2.1.2. Sosyal Medya Araçları Günlük yaşantımızda yer edinen sosyal medya platformlarına her gün yeni doğan uygulamalar eklenmekte, bu uygulamaların bazıları başarılı olup pek çok kullanıcıya ulaşıyorken bazıları başarısız olup hayatlarına devam edememektedir. Sosyal medya işlevlerine göre 7 gruba ayrılmış olup bunlar Sosyal ağ siteleri, fotoğraf ve video paylaşım siteleri, bloglar, mikrobloglar, sanal yaşam simülasyonları, sanal oyun simülasyonları ve wikiler olarak ayrılmaktadır (Kara 2013). Akar (2013) ise bu platformlarını çeşitli özelliklerine göre  Bloglar  Mikrobloglar (Twitter gibi)  Internet forumları (Google Grupları gibi)  İnceleme ve değerlendirme siteleri (Yelp gibi)  Sosyal haber ve sosyal işaretleme siteleri (Digg, StumpleUpon, Pinterest gibi)  Sosyal ağ kurma siteleri (Facebook, LinkedIn, Google+ gibi  Medya paylaşım siteleri (YouTube, Flickr, Slideshare gibi)  Sanal dünyalar (Second Life gibi) 7 Ayırmış olup, bunlar dışında da wikiler ve podcasting gibi platformlar mevcut olup sayıları gün ve gün artmaktadır. 2.1.3. Sosyal Medyanın Yapı Taşları Sosyal medya platformlarında bulunan 7 adet yapı taşı mevcuttur. Bu yapı taşları platformların her birinde tamamı ile bulunma zarureti yoktur. Kullanılan platformlarda bu yapıtaşlarından bazıları diğerine nazaran daha etkili olabilmektedir. Bu yapı taşları sırası ile; “kimlik, sohbet, paylaşım, konum, ilişkiler, itibar ve gruplar” şeklindedir (Kietzmann, Hermnkens, McCarthy & Silvestre, 2011). Kişilerin kendilerini tanıtacağı ve tanımlayacağı bilgilerin bulunduğu alan olan “Kimlik” ilk yapı taşıdır. Bu yapı taşında platformlar kişiden cinsiyet, yaş, mesleki bilgiler, doğduğun ve yaşadığın yer gibi bilgileri isterken kişinin ilgi alanları beğenileri gibi düşünce ve fikirleri gibi özellikleri ile kullanıcının kimliğine dair bir resim çizer (Kaplan ve Haenlein, 2010). İkinci yapı taşı olarak addedilen “Sohbet” uygulamalar içerisinde kişilerin veya grupların birbirleri ile iletişim kurmalarını içermektedir. Neredeyse bütün uygulamalarda yer alan bu yapı taşı profillerin birbirleri ile benzer fikirleri olan insanlar ile tanışmaktan romantik ilişki kurmaya kadar pek çok sebepten meydana gelebilmektedir (Kietzmann vd., 2011) Bir diğer yapı taşı olan “ Paylaşım” kullanıcıların içeriği ne kadar kullanıcıya ulaştırdığı veya paylaştığını belirtmektedir. Kullanıcı paylaşmak istediği içeriğin özelliklerine göre hangi mecrada paylaşacağına karar verip bu yol ile diğer kullanıcılar ile etkileşim haline girebilmesine imkan tanır (Tuncer, 2013). Kullanıcıların sosyal medya platformları içerisinde diğer kullanıcıların bulundukları yer veya mekan hakkında bilgi edinmelerini sağlayan yapı taşı “Konum” olarak addedilmektedir. Kullanıcıların mobil hale gelmesi beraberinde konumu bildiren araçlar, sanal ve gerçek dünyayı birbirine bağlayan bir işlev kazanmasına sebep olmuştur. Ve bu işlev kullanıcıların sosyal medya uygulamaları 8 ile beraber “check in” yapmalarını ve birbirlerini takip edip izleyebilmelerini mümkün kılmıştır (Kietzmann ve diğ., 2011). Beşinci yapı taşı olan “İlişkiler” kullanıcıların birbirleri ile ne tür ve ne kadar iletişim içinde olduğunu belirtmektedir. Kullanıcıların iletişimi sadece listelerinde bulunan bir kullanıcı olmaktan gerçek yaşamda iletişimde olmalarına kadar geniş bir aralıkta yer alabilmektedir. Örnek olarak Linkedn sitesindeki bir ilişki resmi olarak sayılabilmekte iken, blog üzerinden kurulan ilişkinin sınırları, biçimi kullanıcıların istekleri doğrultusunda olabilmektedir (Kietzmann, ve diğ., 2011). Bir diğer yapı taşı olan “İtibar” kullanıcının kendi ve diğer kullanıcılarına dair duyduğu itibarın derecesini ifade eder. İtibar kelimesi temelde sözüne güven duymak olarak tanımlanabilirken günümüzde bu güvenilirliğe dair bir ölçek oluşturmak ve bunu ölçmek mümkün değildir. Kullanıcıların itibar olarak gördükleri şeyler daha çok takipçi sayısı izlenme sayısı, beğeni sayısı, destek veren sayısı gibi nicel ifadelerden oluşmaktadır (Kietzmann ve diğ., 2011) Son yapı taşı olan “Gruplar” bir sosyal medya mecrası içerisinde ne kadar grup veya alt grup kurabildiğini tanımlamaktadır. Bir ağ sosyalliğini ne kadar çok arttırırsa arkadaş veya takipçi grupları bununla paralel biçimde yükselecektir. Sosyal medya platformları kendi içerisinde gruplandırma konusunda ayrılmıştır. Örneğin belirli bir uygulamada kullanıcı dilediği kullanıcıları “Yakın arkadaşlarım” şeklinde gruplandırabilir. Başka bir uygulamada ise kullanıcıların fiziksel dünyadaki kulüplere benzer gruplar oluşturup, bu grupları açık veya izne tabii tutabilir (Tuncer, 2013) 2.1.4. Sosyal Medya Bağımlılığı Bağımlılık kişinin herhangi davranışta bulunmaya veyahut nesneyi kullanmaya karşı yoğun istek, veya bunlara karşı aşırı düşkün olma durumudur. Bağımlılık denildiğinde akla sıklıkla gelen alkol, kumar, sigara gibi bağımlılıkların zaman ile değiştiğini görmekteyiz. Bugün artık uyku bağımlılığı, yemek yeme bağımlılığı, egzersiz yapma bağımlılığı gibi bağımlılık türleri araştırmalara konu olmaktadır (Turel ve Serenko, 2012). Bu durum ile paralellik gösteren internet, sosyal medya , teknoloji, çevrimiçi oyunlar gibi konular bağımlılık ile beraber adı anılmakta olup çeşitli araştırmalarda yer almaktadır (Şahin ve Yağcı, 2017). 9 Dünya üzerinde internet kullanan kişi sayısı 4,9 milyar kadarken bu insan sayısının %90’nınden fazlası yani 4.6 milyarı ise sosyal medya kullanıcısıdır. Ülkemizde nüfusun %82’si internet kullanırken, günün 8 saati internette geçirilmektedir. Ülkemizdeki nüfusun %80.8’i sosyal medya kullanırken kullanım süremiz 2 saat 59 dakikadır. Ülkemizde sosyal medyayı en yüksek kullanım yaş grubunu 16-24 yaş aralığındaki kişiler oluşturmaktadır ve ülkemiz, kişinin kullandığı sosyal medya platform sayısı bakımından ortalama 8 adet platformu kullanıyor olup en çok sayıya ulaşan ilk 6 ülke arasındadır (We Are Socia 2022). We Are Social (2022) araştırmasında ülkemizde dünyada olduğu gibi internet ve sosyal medya kullanımının yüksek olduğu görülmüştür. Verilerin ışığında bu kullanımın çeşitli risk faktörleri ve olumsuz sonuçlar doğurabileceği düşünülmüştür. Sosyal medya uygulamalarının yarattığı diğer kullanıcılar ile etkileşimde kalma anlık olarak haberlere vakıf olmak, diğer kişiler ile içerik paylaşabilme, eğlenmek, oyun oynamak gibi çekici gelen nedenlerinden dolayı bu uygulamaların kullanımında bir beis görülmese dahi aşırı ve problemli kullanımı bağımlılık sebebi olarak görülmektedir (Griffiths, 2005) . Andreassen, Torsheim ve Pallesen (2014) ‘e göre sosyal medya bağımlılığı sosyal medya uygulamalarıyla aşırı meşgul olma, uygulamalarda çevrimiçi bulunmak için yoğun istek durumu, bu platformlarda bireylerin hayatındaki diğer faaliyetlerini, sorumluluklarını, kişiler ile ilişkisini sekteye uğratacak ve psikolojik iyilik haline olumsuz anlamda etki edecek seviyede zaman geçirmek olarak tanımlamaktadır. Dalvi-Esfahani, Niknafs, Kuss, Nilashi ve Afrough (2019) sosyal medya bağımlılığını diğer bağımlılıklar gibi semptomlar ile ifade etmiştir bunları 7 başlıkta sıralamıştır. Belirginlik: Kullanıcılar sosyal medya site ve uygulamalarında nasıl daha fazla aktif bir biçimde bulunabileceklerini ve uygulamalarda daha fazla vakit geçirebileceklerine dair düşüncelerin zihnini meşgul ettiğini belirtmektedir Tolerans Gelişimi: Kullanıcılar uygulama ve siteleri kullanırken daha önce planladıkları kullanım sürelerinde aşım görülmektedir. Kullanıcılar benzer kullanım zevki için öncekinden daha yüksek bir süreye ihtiyaç duymaktadırlar. 10 Durum Değişimi: Kişiler kendilerinde hissettiği olumsuz duygu durumlardan uzaklaşmak için ve mevcut duyguları daha az hissetmek için kullanım gösterirler. Geri Çekilme: Sosyal medyayı kullanımlarının önünde bir engel veya sorun teşkil olmuşsa bu durumdan dolayı dikkatlerinde bozulmalar öfkeli davranışlar, huzursuzluk hali bu durumlardan mütevellit rahatsızlık durumu görülür. Nüksetme: Kişi sosyal medyayı kullanmaya dair bir başkasından gelen söylem öğüt, destek ve tavsiyeleri dinleme konusunda, kendinin uygulamaları kullanmaya dair aldığı kararlar ve isteklerini gerçekleştirme konusunda zorluk yaşar veya gerçekleştiremez. Çatışma: Kişi hobilerine, işine, etkinliklerine sosyal medyayı kullanmaya nispeten daha az değer verir. Hayatında yer alan rolleri eş, evlat, arkadaş, sevgili gibi sosyal medya uygulamalarında bulunmak için aksatabilir veya bu sorumlulukları yerine getirmez. Sorun: Kişi sosyal medya uygulama ve sitelerini fiziksel, sosyal veya psikolojik sağlık hallerini olumsuz anlamda etkileyecek şekilde kullanır. 2. 2. Nomofobiye İlişkin Kuramsal Çerçeve Ve Araştırmalar Bu bölümde çalışmanın değişkenlerinden biri olan nomofobi ile ilgili tanımlar, literatürde yer alan açıklamalar, kuramsal bilgiler ve ilgili araştırmalar yer almaktadır. 2. 2. 1. Nomofobi Fobi (phobia) terimi kelime manasına bakıldığında Yunancada kaçış, panik olma korkusu, dehşet anlamlarına gelen phobos kelimesinden türetilmiştir. Fobi kelimesi zamanla bugünkü anlamına gelmeye başlamış yani objektif olarak bakıldığında kayda değer bir tehlike, tehdit kaynağı olmamasına rağmen bir nesne, olay veya durumla beraber baş gösteren sürekli ve aşırı korku halidir. Kişi genellikle ilk olarak durumdan hoşnut olmama seviyesinde bir kaygı yaşar. Ve bu kaygısı ağız kuruluğu terleme gibi fiziksel semptomlara dönüşebilir. Araştırmalarcıların fobi tiplerini sınıflandırma konusunda denemeleri olmuş en az 107 adet uyarıcıya dayalı fobi isminden bahis geçmiştir (Beck ve Emery, 2021). 11 Dünya üzerinde 5.31 milyon telefon kullanıcısı varken bunun %76.9’u akıllı telefon kullanıcısıdır. Dünyada telefonda geçirilen süre ortalaması 4 saat 48 dakika iken, ülkemizde bu süre 4 saat 24 dakika ile ortalamaya çok yakındır (We are Social, 2022). Akıllı telefonlar teknolojinin gelişmesiyle beraber hem somut hem soyut manada cebimize koyduğumuz kolaylıkları ve mevcut bulundurdukları yetenekleri ile hayatımızda olmazsa olmaz hale gelmişlerdir (Dongre, Inamdar ve Gattani, 2017). Cep telefonlarının akıllı telefonlara evrilmesi ile beraber telefon üzerinden kurulan iletişim çok yönlü kılınmıştır. İçerisindeki mevcut uygulamalar kullanıcılarının yüzünü güldürse de bu özelliklerinin yanında pek çok çeşitli sorunu da beraberinde doğurmuştur (Adnan ve Gezgin, 2016; Erdem, Kalkın, Türen ve Deniz, 2016; Şakiroğlu, Gülada, Uğurcan, Kara ve Gandur, 2017). “No mobile” ve “phobia” kelimelerinin birleşiminden doğmuş olan nomofobi ilk olarak 2008 yılında İngiltere Posta İdaresi tarafından yürütülen bir araştırma ile gün yüzüne çıkmıştır. Araştırmanın örnekleminde 2163 kişi mevcut olup çalışılan kişilerin yarısından fazlasında nomofobik semptomların ve özelliklerin mevcut olduğu gözlemlenmiştir (Daily Mail, 2008). Nomofobi kişinin kullandığı cep telefonunun yeteneklerine ve özelliklerine ulaşılabilirliğinin önünde bir engel veya ulaşamama durumunda mantıksal olmayan korku hissetme olarak tanımlanmaktadır (Yıldırım ve Correia, 2015). Bir diğer söylem ise nomofobinin kişide mobil telefonu ile etkinliğinin azalması veya etkinliğinin olmaması durumunda kişide hissedilen kaygı gibi olumsuz duygularını arttırdığıdır. Bu etkinin sonucunda da bireyde günlük işlerini sekteye uğratmasına sebebiyet vermektedir (Dixit, Shukla, Bhagwat, Bindal, Goyal, Zaidi ve Shrivastava, 2010) Dixit vd. (2010) Hindistan da yaşları 17 – 28 yaş arası değişkenlik gösteren 200 tıp öğrencisi ile yaptığı çalışmada %18,5 inin nomofobik belirtiler gösterdiği belirlenmiştir. Kronolojik olarak daha yakın bir tarihte Fransa’da yapılmış başka bir çalışmada 760 kişilik öğrenci grubuyla yaş ortalaması 20 olan örneklem incelenmiş bu örneklemin 3’te 1’inin nomofobik özelliklere sahip olduğu görülmüştür (Tavolacci, Meyrignac, Richard, Dechelotte, ve Ladner, 2015). Bragazzi ve Del Puento (2014) alanda daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu belirtse dahi nomofobinin DSM – 5 te yer almasının bu konuda çalışan uzmanlara 12 faydalı olacağını ve yapılacak olan araştırmalara ön ayak olacağını ifade etmiştir. Bragazzi ve Del Puento tanı kriterleri olarak da: 1- İstikrarlı biçimde akıllı telefon kullanmak ve vaktinin çoğunu bununla meşgul halde geçirmek, birden fazla cihaza sahip olup bu cihazların çeşitli ihtimallere karşı şarjlarını bulundurmak. 2- Akıllı telefonunu kaybetmeye, yeterince çekim gücüne sahip olmamaya, kullanım haklarının veya kontörünün bitmesine, pilinin azalmasına veya bitmesi ile alakalı endişe duymak. Kullanımı yasal olmayan yerlerde bulunmaktan sakınma, hoşnut olmama. 3- Telefon ekranını gelebilecek arama ve mesajlara karşı sık sık denetlemek. 4- Telefonunu gece gündüz fark etmeksizin açık tutmak, akıllı telefonu ile beraber uyumak. 5- Kaygı ve strese yol açabilecek olan yüz yüze iletişim yerine telefonun iletişimini yeğlemek. 6- Cep telefonu kullanmaktan kaynaklı borç ve masraflar ile karşılaşmak Bir başka araştırmacı tanı kriteri yerine kişide gerçekleşen semptomlara değinmiş bunları ise; telefonu tamamen kapatamama, telefon ile iletişimi gerçekleştirecek araçlara (mail, çağrı, kısa mesaj) karşı sık sık denetlemek, telefon pilinin tam dolu olmasına gayret etmek, telefonu bir an olsun yanından ayırmama ve yanında mı diye kontrole ihtiyaç duyma, çevrimiçi olmasını sağlayacak bağlantılardan kopma korkusu, karşılaşılacak istenmeyen bir durum ve olay için telefondan yardım isteyemeyeceği korkusu, sosyal medya üzerinden yarattığı kimlikten kopma korkusu ve kaygısı, telefonda vakit geçirme uğruna diğer etkinliklere katılımı azaltma veya göstermeme şeklinde tanımlamıştır (Cherry 2020). Yıldırım ve Correira (2015) yaptıkları çalışmada nomofobiyi 4 alt boyuta ayırarak sıralamıştır. Bunlar: 1- İletişim kuramama 2- Akıllı telefonun sunduğu rahatlıktan feragat etme 13 3- Bilgiye erişememe 4- Çevrimiçi bağlantıyı kaybetme Teknolojinin gelişmesi beraberinde, kişilerin birbirleri ile iletişimi bir arada bulunma zaruretinden çıkarıp istenildiği yer ve zamanda gerçekleşebilmesine imkan tanımıştır. Bu imkandan faydalanamama ile beraber kişide kaygı ve korku gibi duyguların ortaya çıkmasını ilk boyut olan “İletişim kuramama” açıklamaktadır. Bir başka alt boyut olan “Akıllı telefonun sunduğu rahatlıktan feragat etmede” ise akıllı telefonların bize sağladığı her türlü olanaktan yararlanamama veya sunduğu konfor alanından uzaklaşma sonucunda hissedilen olumsuz duyguları ifade eden boyuttur. Akıllı telefonlar hava durumundan anlık haberlere o an merak edilen veya istenilen konu hakkında malumata kadar geniş bir yelpazede veri sunabilmektedir, bu olanaktan faydalanamama durumunda kişide olumsuz hali belirten boyut ise “Bilgiye erişememe” boyutudur. Son boyut olan “Çevrimiçi bağlantıyı kaybetme” boyutu ise kişilerin sosyal medya mecralarında yarattığı çevrimiçi kimliklerinden kopma ve çevrimdışı olması ile beraber gelecek olan bildirimlerden ve bu bildirimlerin yaratacağı etkileşimden kopmaya dair korku yaşarlar. 2.3. Benlik Saygısına İlişkin Kuramsal Çerçeve Ve Araştırmalar Bu bölümde çalışmanın değişkenlerinden biri olan benlik saygısı ile ilgili tanımlar, literatürde yer alan açıklamalar, kuramsal bilgiler ve ilgili araştırmalar yer almaktadır. 2. 3. 1. Benlik Saygısı James (1950) benlik ifadesinin içerisinde birden çok ben türü olduğundan bahsetmiş ve bu türleri dörde ayırmıştır. İlk bahsi geçen maddesel benliğin “benim” ile atfedebileceğimiz şeylerden oluştuğunu (vücudumuz, fiziksel manada varlığımız, ailemiz, eşyalarımız) ifade etmiştir. Bir diğerinde ise sosyal benliğimiz olarak adlandırılan toplumsal manada algılanışımızı içeren türü olduğundan söz etmiştir. Üçüncü benliğimiz olan ruhsal benliğimiz ise insanın tavır, istek ve kişisel özellikleri gibi ruhsal durumu ve bilişsel halini içeren türüdür. Son benliği ise olası benlik adını 14 verdiği kişinin gelecekteki olmak istediği benleri kapsayan türüdür, James’ e göre bu benleri gerçekleştirmeyi ne kadar başarırsak benlik saygımız da o denli artacaktır. Benzer bir görüşte bulunan Higgins (1987) ise gerçek ve ideal benlik olarak bahsettiği benlik türlerinin gerçek olanına kişide hali hazırda var olduğu benliği, ideal olanında ise kendisinde olmasını istediği benlik olarak tanımlamış bu iki benliğin birbirinden uzaklaşması ile kişide mutsuzluk, doyumsuzluk ve hayal kırıklığı yaratacağını ifade etmiştir. Benlik saygısı denildiğinde akla ilk gelen isimlerden olan Rosenberg (1965) kişinin benliğine yönelik olumlu veya olumsuz tutumunu benlik saygısı olarak ifade etmiş, kişinin kendisine verdiği değer ile benlik saygısı arasında paralellik gösterdiğini belirtmiştir. Benzer bir söylemde kişinin kendi değerine dair subjektif takdiri, kendine olan saygısı, özgüveni, benliği hakkında değerlendirdiği tüm olumlu ve olumsuz yorumların bir potada eritilip sonuca varılmasıdır. Bu pota içerisinde kişinin yetenekleri, sosyal ilişkilerindeki başarısı, kişisel becerilerine dair inançlar da yer almaktadır (Sedikides ve Gress 2003). Rogers‘a göre benlik kavramı kişinin kendisi hakkında varsayımlarının tamamıdır, kişinin benliği sadece var olduğu hali ile ilgili değil nasıl olması gerektiğine dair inancı ve olmak istediği halinin de içinde bulunduğu bir yapıdır (Yanbastı,1990). Benlik saygısını kendini kabul etme ve kendine dair saygılı bir tavır halinde olma olarak tanımlayan Rogers (1950) tutum ve davranışların sert ve olumsuz olduğu ortamda bulunan kişilerin benlik saygısının düşük olacağını tersi olan halde ise benlik saygısının yüksek olacağından ifade etmiştir. Maslow (1970) da benlik hakkında çalışmalarda bulunmuş ihtiyaçlar piramidindeki saygı ve statü basamağından bahsetmiştir. Dördüncü basamağa tekabül eden saygınlık gereksinimini gerçekleştirebilmek için her basmağı geçmesi gerektiğinden kişi temel ihtiyaçlarını karşılamalı, güvenlik ihtiyacını karşılamalı ve bir önceki basamak olan aitlik halini sevme ve sevilme şartlarını karşılamalıdır ancak bu şekilde özsaygısı gerçekleşecektir. Horney ise benlik saygısını farklı bir şekilde ele almış kişilerin çocukluklarındaki potansiyellerinin aileleri tarafından fark edilip uygun şekilde kullanılamaması sonucunda çocuğun benliğinden uzaklaşmalar başlayacağı için düşük benlik saygısı geliştireceğini ifade etmiştir (Josephs, 1991). 15 Farklı araştırmacılar benlik saygısının boyutları olduğunu ifade etmiş, Brown, Dutton ve Cook (2001) bu boyutların üç adet olduğunu ilkinin kişinin karakteristik olarak diğer insanların kendisi hakkında ne düşündüğü ne hissettiğinden oluşan boyutken, ikincisi kişinin kendisinin niteliklerine, kabiliyetlerine dair öz değerlendirmesini içermektedir. Son boyutu ise anlık yaşanan duygular ve olaylar ile ilişkilenen boyutudur. Benlik saygısını iki boyuttan oluştuğunu ifade eden Branden (1969) ise ilk boyutun kişinin kendisine dair izlenimleri, doğru kararlar vermeye dair ve sorunların üstesinden gelmeye dair inançlarını kapsarken ikinci boyutunda ise diğer insanların kendisine duyduğu saygı, sevgi gibi unsurlara ne kadar layık olduğuna dair ölçümüdür. Deci ve Ryan (1995) ise konuyu daha farklı ele alarak benlik saygısını koşullu ve gerçek şeklinde ayırmıştır. Koşulluyu diğer insanlar ile yapılan karşılaştırmalara, mükemmeliyetçilik anlayışına, intrapsişik beklentilere dayandığı, gerçek benlik saygısının ise kişinin kendisine dair duyduğu güvenin verdiği değerin istikrarlı ve kolay yıkılmayacağı şeklinde tasvir edilmiştir. Koşullu benliğe benzer bir yaklaşımda bulunan sembolik etkileşimli yaklaşım kişiyi girdiği sosyal etkileşimler sonucunda etkilenen vasfında olduğunu ve bu etki ile kişinin benliğini tanımlayacağını ifade eder. Önemli olan bir başka unsur ise kişinin toplumdan gelen bu yansımaları reddetmesi veya onaylaması ile ilgilidir (Sevim ve Artan 2021). Yörükoğlu (1985) ise bu durumu toplumun bize dair tanımı ile bizim kendimize dair değerlendirmelerimizin birbiri ile çok benzer olabileceğini veya toplumun değerlendirmesiyle kendimizi algılayışımızın birbirinden tamamen farklı olabileceğini ifade etmiştir. Bu durumu bir öğretmen öğrenci ilişki ile örneklendirmiştir. Öğretmen öğrenciyi gayet başarılı bulabilir, ve bunu öğrenciye yansıtabilir ancak öğrencinin kendisini başarılı algılayışı çok daha karmaşık bir yapıdadır. 2. 3. 2. Düşük Benlik Saygıısı Düşük benlik saygısına sahip insanlar kendilerini değersiz görme, aşağılık hissetme ve bu gibi öznel değerlendirmelerden mütevellit duygusal karmaşıklar ile hayatına devam eder. Bu durum kişide yaşama karşı tatminsizlik oluşturmaktadır (Ha, 2006). Mackinnon (2015) ise kişinin düşük benlik saygısı ile beraber kişiler arası ilişkilerinde de çevresinde yaşanan tüm olaylara da olumsuz tutumunun yayıldığını ifade etmiştir. 16 Çeşitli araştırmacılar tutumların patolojik bir hale dönüşmesine dair araştırmalarda bulunmuş, düşük benlik saygısı ile beraber depresyon kriterlerini karşılamada artış, kişinin agresyon düzeyinde yükseklik, ergenlerde zorluklar karşılısında üstesinden gelmek için kendine daha az güven duymak, genel iyi oluş halinde düşüklük gözlemlenmiştir (Strovropoulos, Lazaratou, Marini ve Dikeos, 2015). Aydın ve Sarı (2011) popüler bir sosyal medya uygulaması üzerinden yaptıkları çalışmada düşük benlik saygısı olan kişilerin bu eksikliklerini sosyal medyada kapatmaya çalıştıkları görülmüş, bu davranış ile beraber internet bağımlılığı arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. 2.3.3. Yüksek Benlik Saygısı Yüksek benlik saygısına vakıf bireyler mutlu anların kabulü, hoş olmayan durum ve zorluklar ile mücadele edebilme gücü, yakın ilişki kurabilme yetisi, güçlü yanlarının farkına varmak ve bu yanlarını geliştirme becerisine sahiptirler.Yüksek benlik sahibi bireyler yaşadığı olumsuz deneyimlerden geliştirdiği işlevsel olmayan olumsuz şemalardan, ve depresif ruh halinden düşük benlik saygısına sahip bireylere göre daha az etkilenmektedir (Stavropoulos, Lazaratou, Marini ve Dikeos 2015). Di Paula ve Campbell (2002) göre benlik saygısı yüksek olan bireyler düşük olan bireylere nazaran başarı konusunda daha ısrarcı, davranışlarını, içsel süreçleri, dürtüleri ve durumu hakkında daha fazla öz düzenlemeye sahiptirler. Benlik saygısı ölçeklerinde yüksek benlik saygısına sahip bireylerin kendilerine yönelik yeteneklerine olan doyumu, olumlu tutumları grandiyöz bir boyuttaysa bu Narsisizm’den kaynaklı olabilmektedir (Mackinnon, 2015). Yüksek benlik saygısına sahip bireylerin kendine verdiği değerde sürekli ve tam bir güven ortamı içinde olması beklenmemektedir (Sanford ve Donovan 1999). 2. 4. Beden İmajına İlişkin Kuramsal Çerçeve Ve Araştırmalar Bu bölümde çalışmanın değişkenlerinden biri olan beden imajı ile ilgili tanımlar, literatürde yer alan açıklamalar, kuramsal bilgiler ve ilgili araştırmalar yer almaktadır. 2. 4. 1. Beden İmajı Beden imajı terimi ilk olarak 20. Yüzyılın ortalarında Schilder (1950) tarafından kişinin zihninde kendi bedeninin yansıması şeklinde tanımlanmıştır. Slade 17 daha yakın bir tarih olan 1988’de beden imajının tanımını daha kapsamlı biçimde yapmış, beden imajını kişinin bedeninin boyutu, biçimi, şeklini algılayışı ve bu şekil hakkında duyguları ve düşünceleri ile beraber zihninde oluşturduğu bir resim olarak tanımlamıştır (Rudd ve Lennon, 2000) Beden imajını hakkındaki ilk söylemler statik ve değişime kapalı olduğu yönünde olsa dahi zamanla beden imajının pek çok etkene bağlı olarak değiştiği ifade edilmiştir (Thompson ve Gardner, 2002). Slade (1994) benlik imajının kişinin bilişsel ve duyuşsal etkenlerinin zihne bir ayna tutması ile oluştuğunu ifade ederken, bu görüşe yakın bir görüş olan bilişsel davranışçı terapiye göre kişinin beden imajına dair herhangi bir dış uyaran ile bilişi şekillenebilir ve bu şekillenme ile beden imajını algılama ve değerlendirmesi tetiklenebilir olarak açıklanmıştır (Cash, 2002). Araştırmalar günün hangi saatinde olduğumuz, kaç yaşında olduğumuz, ruh halimiz gibi farklı etkenlerin beden imajımızda dalgalanmalar oluşturduğunu ifade etmektedir. Araştırmacılar bu statik olmayan halin başka etkenlerden de etkileniyor olduğunu özellikle sosyal ve kültürel değişkenlerin beden imajında önemli etkiler bıraktığını ortaya koymuşlardır. Kitle iletişim araçlarında ve sosyal medya mecralarında görünen ideal beden görüntüsü kadınların sahip olduğu vücut ölçüleri ile uyumsuzlukları veya uyumsuz olarak algılamaları hasebiyle ulaşılamaz olarak görülmekte ve bu ulaşılamazlık hali beden imajını olumsuz olarak etkilemektedir (Shaw, 1995; Greenberg, Delinsky, Reese, Buhlmann ve Wilhelm. 2010). Beden imajına dair başka bir kuram da üçlü etki modeli adlı yaklaşımdır bu yaklaşımda bahsedilen 3 etki kişinin ailesi, yaşıtları ve takip ettiği medyayı kastetmektedir (Lawyer ve Nixon, 2010). Üçlü etki modeline göre beden imajında sosyokültürel etmenlerin bedene dair tatminsizliği, içselleştirme durumunu ve sosyal karşılaştırma eylemini etkilediğini ifade etmektedir (Coomber ve King 2008). Üçlü etkinin kişiyi beslenmesinden beden memnuniyetsizliğine pek çok olumsuz durumla karşı karşıya bıraktığını toplumsal görünüş kalıplarının dayattığı sosyal karşılaştırmaların içerisine soktuğundan söz etmiştir (Rodgers, 2011). Sosyal medya gerçekçi ve doğal olmayan ideal görünümü inşa eden ve bu inşasındaki yapı taşlarını görsellerden, içeriklerden ve mesajlardan oluşturan toplumun kabul ettiği bir görünümü yansıtmaktadır (Lazuka, Wick, Keel, Harriger, 2020; Tiggemann ve Zaccardo 2018). Bu görünüm idealleri sadece kadınsa ince 18 erkekse kaslı bir görünümü dayatmak dışında güzellik, ten rengi, genç olmak, ve cinsiyete dair sunum ile karakterize şekildedir (Lazuka vd. 2020). Beden imajına dair çalışmalarda cinsiyetçiliğin erkekler ve kadınlar arasında farklılıklar bulunduğuna kadınların erkeklere nazaran daha tipik bir nesneleştirmeye maruz kaldığı görülmektedir (Fredrickson ve Roberts, 1997). Kadınların erkeklere nazaran kendilerini daha çok gözlemlemeye, ve bu gözlemlerden erkeklere nazaran daha fazla meşgul olma ve daha fazla endişe duygusunu yaşamaya meyillidir (Rubin ve Steinberg, 2011). Genel olarak yaşın beden imajı ile alakalı olmadığı öngörülse dahi araştırmalar özellikle yaş konusunu yüzdeki kırışıklıklar açısından değerlendirdiğinde kırışık olmayan kişilerin kırışıklıklara sahip kişilere nazaran daha çekici ve enerjik geldiğini ifade edilmiştir (Ebner, 2008). Bir başka değişken olan beden kitle indeksi ve beden imajı değerlendirmesinde beden kitle indeksi arttıkça beden imajının düşüklük gözlemlenmektedir (Fallon, Harris ve Johnson, 2014) Festinger (1954) sosyal karşılaştırma kuramına göre kişi kendi değerine dair değerlendirmelerini başka insanlar yoluyla da ölçmektedir, bu ölçümü ise kendisi nazarında başka insanların değerleri ve kendisininkini mukayese ederek gerçekleştirdiğinden söz etmiştir. Bu mukayeseleri iki boyutta incelemiş ve bunları yukarı yönlü, aşağı yönlü olarak ikiye ayırmıştır. Yön olarak addedilen boyutlardan yüksek olanı kişinin kendisine verdiği değerden daha yukarıda bulunanı ifade ederken, aşağı yönlü olanı ise değerce kendinden daha düşüğü ifade etmektedir. Kişi kendisini yukarı yönlü bir karşılaştırmanın içerisine soktuğunda kendisine dair duygulanımı olumsuz olacaktır (Gibbons, 1986). Aşağı yönlü karşılaştırmalarda kişinin kendisine verdiği değerin daha yüksek oluşu nedeniyle duygulanımı olumlu sonuçlanacaktır (Fardouly, Pinkus ve Vartanian, 2017). Araştırmacılar beden imajını değerlendirmeyi üç yaklaşım altında toplamışlardır (Thompson, 1996; Farrell, Lee, Shafran, 2005). 1. Bilişsel ve Duyuşsal Yaklaşım: Bir diğer ifade ile “öznel ölçüm” olarak addedilen bilişsel ve duyuşsal yaklaşım kişinin vücudunun şekli ve boyutu ile alakalı düşünce algılamalarını içermektedir 19 2. Davranışsal Yaklaşım: İlk yaklaşımla benzer olarak kişinin vücut şekli, büyüklüğü ve ağırlığı yine önemlidir ancak bu bilgilerin ışığında kişide bu duruma dair nasıl davranışların geliştiği önemlidir (diyet yapma, egzersiz yapma gibi). 3. Algısal Yaklaşım: Son yaklaşım olan algısal yaklaşımda kişinin objektif bilgi ve ölçüleri ile kendinin öznel ölçü tahmini, kendisinin vücuduna dair algısal çarpıtmaları gibi değerlendirmeleri içermektedir. Bu değerlendirmelerin sonucunda kişide beden imajına dair tutumu olumlu veya olumsuz olacaktır. Olumlu tutumu kişinin bedenini kabulünü, bedenine duyduğu saygıyı, bedenine dair olumlu fikir düşünceleri ve bedenini korumak üzerine kuruludur. Bu temel maddelerin oluşması halinde kişide bedenine dair tatmin ve memnuniyeti oluşur (Jung ve Lennon 2003). Olumsuz beden imajı olarak addedilen tutumun içerisinde olumsuz duyguları bedenine dair olumsuz inançları bedeninden utanma ve kendini daha az çekici bulma gibi durumlar ile baş gösterir (Öztürk, Kara ve Körük 2015). 20 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM YÖNTEM Araştırmanın bu bölümünde üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı ve benlik saygısı ile ilişkisi araştırmasının modeli, çalışma gurubu, veri toplama araçları, verilerin toplanması ve analizine dair bilgiler verilmiştir. 3.1. Araştırmanın Modeli Bu araştırma üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı ve benlik saygısı ile arasındaki ilişkinin ortaya konulabilmesi için betimsel ve ilişkisel tarama modelinde nicel bir araştırmadır. Betimsel araştırma türü yapılan çalışmada katılımcıların özelliklerinde herhangi bir oynama ya da değişiklik yapılmaksızın araştırmada kullanılan ölçme araçları hakkında görüşlerine yer verilmesidir. İlişkisel tarama modeli ise araştırmalarda yer alan 2 veya daha fazla değişken arasında etkileşim ya da ilişki olup olmadığını belirlemeye yönelik yapılan çalışma türüdür (Karasar, 2014). 3.2. Çalışma Grubu Araştırmanın evrenini 2021-2022 eğitim öğretim yılı içinde İstanbul Gelişim Üniversitesi’nde öğrenimlerine devam etmekte olan 18-24 yaş aralığındaki öğrenciler oluşturmaktadır. Örneklem ise evrenden gönüllülük esasına göre seçkisiz (tesadüfi) örnekleme yoluyla seçilen 269 üniversite öğrencisinden oluşmuştur. 3.3. Veri Toplama Araçları Çalışmada kullanılacak verilerin toplanmasında ‘Nomofobi Ölçeği’, ‘Sosyal Medya Kullanım Ölçeği’, ‘Benlik Saygısı Değerlendirme Ölçeği-Kısa Formu’, ‘Bedeni Beğenme Ölçeği’ ve ‘Sosyo-Demografik Bilgi Formu’ kullanılmıştır. 3.3.1. Sosyo-Demografik Bilgi Formu Araştırmacı tarafından hazırlanan bu formda üniversite öğrencisi katılımcıların kişisel bilgilerine dair ifadeler yer almaktadır. Bu formda; cinsiyet, kardeş sayısı, vücut kitle indeksi (VKİ) (boy ve kilo değerleri), bedensel engel durumu, kronik rahatsızlık durumu, tanı alınmış psikolojik rahatsızlık durumu, en sık kullanılan 21 sosyal medya araçları ve en sık kullanılan sosyal medya platformunda takipçi/arkadaş sayısına dair bilgiler yer almaktadır. 3.3.2. Nomofobi Ölçeği Nomofobi Ölçeği Yıldırım ve Correia tarafından 2015 yılında bireylerin akıllı telefondan yoksun kalma düzeylerinin tespiti için geliştirilmiştir. Ölçek toplamda 20 maddeden oluşmakta olup 7’li likert tipinde yanıtlanmaktadır. Yanıtlar kesinlikle katılmıyorum ile kesinlikle katılıyorum arasında değişmektedir. Ölçek nomofobi genel ve 4 alt boyutu ölçmektedir. Bu alt boyutlar Bilgiye Ulaşamama Madde (1, 2, 3, 4), Cihazdan Yoksunluk (Madde 5, 6, 7, 8, 9), İletişimi Kaybetme (Madde 10, 11, 12, 13, 14, 15) ve Çevrimiçi Olamama (Madde 16, 17, 18, 19, 20) şeklindedir. Ölçeğin orijinal formunda geçerlik ve güvenirliklerinin yeterli düzeyde olduğu ifade edilmiştir. Ölçeğin orijinal formunun iç tutarlılık değerleri genel boyut için .87 olarak bulunurken alt boyutları için ise sırasıyla .79, .83, .81 ve .86 olarak bulunmuştur. Nomofobi Ölçeği Yıldırım ve arkadaşları tarafından (2015) yılında Türkçe’ye çevrilmiştir. Ölçek alt boyutlarının iç tutarlık katsayıları .74 ile .94 arasında değişmekte olup, toplam iç tutarlık katsayısının .92 olduğu raporlanmaktadır (Yıldırım vd., 2016). Ölçek üniversite öğrencileri üzerinde geliştirilmiş olmasına karşın sadece bu örneklemde kullanılması gerektiğine dair herhangi bir bilgiye ulaşılamamıştır. Ölçekte 90-120 arasında puan alanlarda yüksek düzeyde nomofobi olduğu ifade edilirken, 60-89 arasında puan alanlarda orta derecede nomofobi, 21-59 arası düşük nomofobi ve 20 puan altında alan kişilerin ise nomofobik olmadıkları ifade edilmiştir. 3.3.3. Sosyal Medya Kullanım Ölçeği Sosyal medya kullanım ölçeği Solmaz ve arkadaşları (2013) tarafından bireylerin sosyal medya kullanım düzeylerini ölçmek için geliştirilmiştir. Geliştirilen ölçekte 14 madde bulunmaktadır. Ancak yapılan geçerlik-güvenirlik çalışması sonucunda 3 maddenin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilmiştir. Böylece ölçüm aracı 11 maddelik hale gelmiştir. LISREL 8.71 programı ile doğrulayıcı faktör analizi işlemi gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin standartlaştırılmış yüklerinin 0.57 ile 0.60 arasında olduğunu ve tüm değerlerin anlamlı olduğunu (t>1.96) göstermiştir. Aynı zamanda ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu da tespit edilmiştir (χ2/sd: 179.50/44: 4.07, RMSEA: 0.074, NFI: 0.91, NNFI: 0.95, 22 CFI: 0.95, GFI: 0.91, AGFI: 0.88).ÖlçeğinCronbach Alpha=0.819 olduğu tespit edilmiştir. 3.3.4. Benlik Saygısı Değerlendirme Ölçeği-Kısa Formu (BSDÖ-KF) Self EsteemRatingScale (SERS) benlik saygısının olumlu ve olumsuz yönlerini ölçmek için 40 madde olarak tasarlanmış ve 20 olumlu, 20 olumsuz maddeden oluşmuştur. SERS ölçeği bireylerin sosyal ilişki ve katılımını, kendilik değerini, modern yetenek kalıplarını, kendilik kabulünü ve değerini, sorun çözme yeteneğini ve bu yeteneklerini diğer kişilerle karşılaştırma durumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Benlik saygısı değerlendirme ölçeği-kısa formu Tukuş (2010) tarafından Türkçe stardizasyonu yapılmıştır. Ölçek 20 madde ve 2 alt boyuttan oluşmakta derecelendirme olarak 7’li likert tipi kullanılmaktadır. Ölçek Olumlu ve Olumsuz olmak üzere 2 boyuta ayrılmakta olumlu boyut puanları yükseldikçe benlik saygısı artmakta olumsuz boyut puanları yükseldikçe benlik saygısı düşmektedir. Cronbach’s Alpha değeri olumlu boyutu ölçen on madde için 0,875 bulunurken benliğin olumsuz boyutlarını ölçen on maddelik olumsuz boyutların Cronbach’s Alpha değeri 0,8 olarak tespit edilirken, BSDÖ-KF iki yarı oluşturulmadan Cronbach’s Alpha değeri bakıldığında 0,897 bulunmuştur. 3.3.5. Bedeni Beğenme Ölçeği Tylka ve Wood-Barcalow (2015) tarafından geliştirilen bu ölçek beden imgesinin pozitif yanını değerlendirmektedir. Katılımcılardan bedenleriyle ilgili 10 olumlu cümleyi 5’li Likert derecelendirme ölçeğiyle (1=hiç, 5=her zaman) değerlendirmeleri istenmektedir.ÖlçeğinTürkçe uyarlamasını, geçerlilik ve güvenilirliğini Anlı ve arakdaşları (2015) tarafından yapılmıştır. Ölçeğin güvenirlik değeri (Cronbach alfa) .88’dir. Ölçekte ters kodlanan madde bulunmayıp puanın yükselmesi kişinin bedeninibeğenme düzeyinin yüksekliğini ifade eder. 3.4. Verilerin Toplanması İstanbul Gelişim Üniversitesi Etik Kurul kararı ile gerçekleşen bu araştırmada ilgili veriler üniversite öğrencilerinden internet ortamında online biçimde elde edilmiştir. Elde edilen verilen incelendiğinde 278 datanın elde edildiği bulunmuştur. Fakat yönergeye uygun doldurulmayan (birden çok yanıtlar, yanıt verilmeyen sorular vb.) 9 data tespit edilmiş ve ilgili analizlere dahil edilmemiştir. Bu bağlamda 23 toplamda 269 veri üzerinde matematik temelli istatistik programı olan SPSS ile analizler yapılmış, çözümlenmiş ve yorumlanmıştır. 3.5. Verilerin Analizi Bu çalışmada toplanan verilerin analizinde ve yorumlanmasında bilgisayar temelli istatistik programı olan SPSS-22 paket programı kullanılmıştır. Elde edilen veriler ilk etapta ölçek yönergelerine uygun biçimde SPSS programına sayısal olarak yüklenmiştir. Sonrasında elde edilen demografik değişkenlere dair betimsel istatistik (minimum, maksimum, standart sapma, ortalama frekans ve yüzde değerleri) verilmiştir. Ardından araştırmada kullanılan ölçme araçlarının normal dağılım özelliği gösterip göstermediğini belirlemede çarpıklık ve basıklık değerlerine bakılmıştır. Verilerin normal dağılım özelliğine sahip olabilmesi için ölçeklerin genel ve alt boyutlarına ait değerlerin ±2 aralığında olması gerekmektedir. Araştırmada kullanılan ölçme araçlarının çarpıklık ve basıklık değerlerinin istenilen ±2 aralığında olduğu bulunmuştur (Tablo 3). Bundan dolayı araştırma da test edilmek analizler seçilirken normal dağılım özelliği gösteren analizler seçilmiştir. Verilerin güvenirlik değerlerinin belirlenmesinde ise iç tutarlılık analizinden yararlanılmıştır. Uluslararası standartlara göre ölçeklerin güvenilir sonuçlar verebilmesi için iç tutarlılık (Crombach Alpha) değerinin .70’in üzerinde olması gerekmektedir. Araştırmamızda kullanılan ölçeklerin genel ve alt boyutlarının iç tutarlılık oranlarının .70’in üzerinde olduğu tespit edilmiştir (Tablo 4). Araştırmanın ilgili değişkenleri olan nomofobi, sosyal medya kullanımı, benlik saygısı ve beden imajı arasındaki ilişki, bu ilişkinin yönü ve gücünü ortaya koymada Pearson Korelasyon Analizinden yararlanılmıştır. Aynı zamanda yapılan korelasyon analizinin etkililiğini ortaya koymada çoklu regresyon analizlerinden yararlanılmıştır. Gruplar arası karşılaştırma analizlerinde ise T Testi ve Tek Yönlü Varyans (Anova) analizi yapılmıştır. Değişken sayısı 2 olan gruplarda (cinsiyet, bedensel engel durumu vb.) t testi yapılırken, değişken sayısı 3 ve üzeri olan gruplarda ise (kardeş sayısı, kullanılan sosyal medya araçları vb.) Tek Yönlü Varyans (Anova) analizi yapılmıştır. Tüm analizler .05 anlamlılık %95 güven aralığında incelenmiştir. 24 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM BULGULAR Araştırmanın bu bölümünde üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı ve benlik saygısı ile ilişkisine yönelik ilgili analizlere ve yorumlarına yer verilmiştir. 4.1. Katılımcıların Demografik Özelliklerine İlişkin Dağılımları Tablo 1: Örneklem Grubunun Demografik Bilgilerine Dair Dağılımları Değişkenler N % Cinsiyet Erkek 58 21,6 Kadın 211 78,4 Kardeş Sayısı Kardeşim Yok 105 39,0 1 Kardeş 77 28,6 2 Kardeş 49 18,2 3 Kardeş 21 7,8 4 ve Üzeri Kardeş 17 6,3 Vücut Kitle İndeksi (VKİ) Zayıf 29 10,8 Normal 189 70,3 Fazla Kilolu 40 14,9 Şişman 11 4,1 Bedensel Engel Durumu 25 Var 6 2,2 Yok 263 97,8 Kronik Rahatsızlık Durumu Var 25 9,3 Yok 244 90,7 Tanı Almış Psikolojik Rahatsızlık Durumu Var 36 13,4 Yok 233 86,6 En Sık Kullanılan Sosyal Medya Platformu İnstagram 204 75,8 Twitter 26 9,7 Faacebook 4 1,5 Youtube 35 13,0 En Sık Kullanılan Sosyal Medya Platformunda Takipçi Sayısı 0-100 Arasında 55 20,4 101-250 Arasında 63 23,4 251-500 Arasında 101 37,5 501-1000 Arasında 34 12,6 1000'den Fazla 16 5,9 Toplam 269 100,0 Tablo 1 incelendiğinde araştırmaya katılan üniversite öğrencilerin demografik bilgilerine dair dağılımları görülmektedir. Katılımcıların %78.4’ü (211 Kişi) kadın öğrencilerden oluşurken %21.6’sı (58 Kişi) erkek öğrencilerden oluşmaktadır. Öğrencilerin %39’unun tek çocuk olduğu tespit edilirken, %28.6’sının 1 kardeşi, %18.2’sinin 2 kardeşi, %7.8’inin 3 kardeşi ve %6.3’ünün de 4 ve üzeri kardeşi 26 olduğu saptanmıştır. Öğrencilerin boy ve kilo oran durumları ile ortaya çıkan vücut kitle indeksi (VKİ) değerlerine göre %70.3’ü (189 Kişi) normal VKİ’ne, %10.8’i zayıf VKİ’ne ve %19’u da fazla kilolu ve şişman VKİ’ne sahip oldukları bulunmuştur. Öğrencilerin sadece %2.2’sinin bedensel bir engeli olduğu görülürken %97.8’inin ise herhangi bir bedensel engellerinin bulunmadığı görülmüştür. Benzer biçimde öğrencilerin %9.3’ünün kronik bir rahatsızlığı olduğu bulunurken %90.7’sinin ise herhangi bir kronik rahatsızlığının bulunmadığı tespit edilmiştir. Bunun yanında üniversite öğrencisi katılımcı grubunda 36 kişi (13.4) sahip oldukları psikolojik rahatsızlıklarından ötürü tanı almışlardır. Örneklem grubunun kullanmış oldukları sosyal medya araçlarına ilişkin görüşlerinde ise %75.8’ininİnstagram kullandığı görülürken %13’ünün Youtube, %9.7’sinin Twitter ve %1.5’inin ise Facebook kullanımlarının daha aktif olduğu bulunmuştur. Benzer biçimde kullanılan sosyal medya araçlarında sahip olunan takipçi/arkadaş sayılarında ise %37.5’inin 251-500 arasında arkadaş/takipçi sayısı olduğu görülürken, %23.4’ünün 101-250 arasında, %20.4’ünün 0-100 arasında, %12.6’sının 501-1000 arasında ve %5.9’unun da 1000’den fazla arkadaş/takipçi sayısına sahip oldukları bulunmuştur. Tablo 2: Örneklem Grubunun Yaşlarına Dair Bilgiler Değişken Min. Max. X ss Yaş 18.0 24.0 21.19 1.98 Tablo 2 incelendiğinde araştırmaya katılan üniversite öğrencilerinin en küçüğü 18 en büyüğü ise 24 yaşındadır. Öğrencilerin yaşları ortalaması 21.19 standart sapması ise 1.98 olarak bulunmuştur. 4.2. Araştırma Değişkenlerinin Normallik ve Tanımlayıcı Analizleri Tablo 3: Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Arasındaki İlişkiye Yönelik Tanımlayıcı İstatistik ve Normallik Kontrolü Değişkenler Ort. Ss Min.-Mak. Çarpıklık Basıklık Nomofobi Toplam 82,11 25,19 20,00-137,00 -,110 -,587 27 Bilgiye Erişememe 17,92 6,19 4,00-28,00 -,485 -,639 Rahatlıktan Feragat Etme 20,53 7,26 5,00-35,00 -,063 -,869 İletişim Kuramama 28,95 9,46 6,00-42,00 -,596 -,643 Çevrimiçi Bağlantıyı Kaybetmeme 14,69 7,32 5,00-35,00 ,742 -,195 Sosyal Medya Kullanımı Toplam 49,44 9,70 25,00-81,00 ,277 ,111 Sosyal Medya Kullanım Amaçları 36,78 6,71 17,00-55,00 ,042 ,272 Sosyal Medya Kullanım Bağımlılığı 12,65 5,24 7,00-34,00 1,213 1,468 Benlik Saygısı Toplam 75,28 10,16 42,00-118,00 -,046 1,657 Olumlu Benlik Saygısı 52,90 10,67 22,00-70,00 -,710 ,098 Olumsuz Benlik Saygısı 22,37 11,27 10,00-61,00 1,210 ,847 Beden İmajı 39,70 7,86 14,00-50,00 -,482 -,352 Tablo 3 incelendiğinde araştırmada yer alan ölçme araçlarının betimsel istatistik sonuçları ile normallik analizine dair çarpıklık ve basıklık sonuçları verilmiştir. Tabloya göre nomofobi toplam boyut ortalaması 82.11±25.19 (20-137), bilgiye erişememe ortalaması 17.92±6.19 (4-28), rahatlıktan feragat etme ortalaması 20.53±7.26 (5-35), iletişim kuramama ortalaması 28.95±9.46 (6-42), çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme ortalaması 14.69±7.32 (5-35), sosyal medya kullanımı toplam 49.44±9.70 (25-81), sosyal medya kullanım amaçları ortalaması 36.78±6.71 (17-55), sosyal medya kullanım bağımlılığı ortalaması 12.65±5.24 (7-34), benlik saygısı toplam ortalaması 75.28±10.16 (42-118), olumlu benlik saygısı ortalaması 52.90±10.67 (22-70), olumsuz benlik saygısı ortalaması 22.37±11.27 (10-61) ve beden imajı ortalaması 39.70±7.86 (14-50) olarak bulunmuştur. Araştırmada kullanılan ölçme araçlarının normallik değerlerinin de kabul edilebilir uluslararası değerlerin içinde olduğu tespit edilmiştir (+2>a<-2). Bu bağlamda ilgili analizlerin seçiminde normal dağılım özelliği gösteren analizler seçilmiştir. Tüm analizler .05 anlamlılık ve %95 güven aralığında değerlendirilmiştir. 4.3. Araştırmada Yer Alan Ölçeklere Ait Güvenirlilik Sonuçları 28 Çalışma kapsamında kullanılan ölçme araçlarının güvenirlik oranlarının belirlenmesinde iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Tablo 4: Ölçme Araçlarının Güvenirlik Değerleri ve Madde Sayıları Değişkenler Cronbach's Alpha Madde Sayısı Nomofobi Toplam ,938 20 Bilgiye Erişememe ,873 4 Rahatlıktan Feragat Etme ,795 5 İletişim Kuramama ,933 6 Çevrimiçi Bağlantıyı Kaybetmeme ,859 5 Sosyal Medya Kullanımı Toplam ,846 18 Sosyal Medya Kullanım Amaçları ,811 11 Sosyal Medya Kullanım Bağımlılığı ,868 7 Benlik Saygısı Toplam ,718 20 Olumlu Benlik Saygısı ,894 10 Olumsuz Benlik Saygısı ,926 10 Bedeni İmajı ,937 10 Tablo 4 incelendiğinde araştırma kapsamında kullanılan ölçme araçlarının iç tutarlılık oranlarının kabul edilen uluslararası oranların içinde yer aldığı saptanmıştır (α>.70). Bu bağlamda kullanılan ölçme araçların güvenilir sonuçlar verdiği varsayılmaktadır. 4.4. Korelasyon ve Regresyon Çözümleme Sonuçları Tablo 5:Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutlarının Korelasyon Analizi 29 Değişkenler ve Alt Boyutları 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (N=269) 1. Nomofobi Toplam 1 2. Bilgiye Erişememe ,765** 1 3. Rahatlıktan Feragat Etmeme ,878** ,603** 1 4. İletişim Kuramama ,874** ,547** ,702** 1 5. Çevrimiçi Bağlantıyı ,796** ,482** ,616** ,560** 1 Kaybetmeme 6. Sosyal Medya Kullanımı ,584** ,465** ,515** ,443** ,537** 1 Toplam 7. Sosyal Medya Kullanım ,540** ,459** ,474** ,456** ,412** ,858** 1 Amaçları 8. Sosyal Medya Kullanım ,390** ,273** ,345** ,236** ,466** ,753** ,307** 1 Bağımlılığı 9. Benlik Saygısı Toplam ,335** ,207** ,281** ,288** ,329** ,364** ,365** ,206** 1 10. Olumlu Benlik Saygısı ,194** ,147* ,135* ,189** ,167** ,143* ,208** -,002 ,416** 1 11. Olumsuz Benlik Saygısı ,118 ,048 ,126* ,081 ,138* ,193** ,132* ,188** ,508** -,572** 1 12. Bedeni İmajı ,006 ,038 -,032 ,027 -,015 -,018 ,016 -,054 -,103 ,520** -,586** 1 30 **: Korelasyon 0.01 düzeyinde anlamlı; *: Korelasyon 0.05 düzeyinde anlamlı Pearson Korelasyon Analizine göre yapılan korelasyon analizi sonuçları Tablo 5’te gösterilmiştir. Buna göre; Nomofobi genel ile sosyal medya kullanımı genel arasında (r=,584; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde nomofobi genel düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanımı genel düzeyi de yükselmektedir. Nomofobi genel ile sosyal medya kullanım amaçları arasında (r=,540; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde nomofobi genel düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanım amaçları düzeyi de yükselmektedir. Nomofobi genel ile sosyal medya kullanım bağımlılığı arasında (r=,390; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde nomofobi genel düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanım bağımlılık düzeyi de yükselmektedir. Nomofobi genel ile benlik saygısı arasında (r=,335; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde nomofobi genel düzeyi yükseldikçe benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Nomofobi genel ile olumlu benlik saygısı arasında (r=,194; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde nomofobi genel düzeyi yükseldikçe olumlu benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Bilgiye erişememe ile sosyal medya kullanımı genel arasında (r=,465; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde bilgiye erişememe düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanımı genel düzeyi de yükselmektedir. Bilgiye erişememe ile sosyal medya kullanım amaçları arasında (r=,459; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde bilgiye erişememe düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanım amaçları düzeyi de yükselmektedir. 31 Bilgiye erişememe ile sosyal medya kullanım bağımlılığı arasında (r=,273; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde bilgiye erişememe düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanım bağımlılık düzeyi de yükselmektedir. Bilgiye erişememe ile benlik saygısı arasında (r=,207; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde bilgiye erişememe düzeyi yükseldikçe benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Bilgiye erişememe ile olumlu benlik saygısı arasında (r=,147; p<0,05) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde bilgiye erişememe düzeyi yükseldikçe olumlu benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Rahatlıktan feragat etmeme ile sosyal medya kullanımı genel arasında (r=,515; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde rahatlıktan feragat etmeme düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanımı genel düzeyi de yükselmektedir. Rahatlıktan feragat etmeme ile sosyal medya kullanım amaçları arasında (r=,474; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde rahatlıktan feragat etmeme düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanım amaçları düzeyi de yükselmektedir. Rahatlıktan feragat etmeme ile sosyal medya kullanım bağımlılığı arasında (r=,345; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde rahatlıktan feragat etmeme düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanım bağımlılık düzeyi de yükselmektedir. Rahatlıktan feragat etmeme ile benlik saygısı arasında (r=,281; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde rahatlıktan feragat etmeme düzeyi yükseldikçe benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Rahatlıktan feragat etmeme ile olumlu benlik saygısı arasında (r=,135; p<0,05) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde rahatlıktan feragat etmeme düzeyi yükseldikçe olumlu benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. 32 Rahatlıktan feragat etmeme ile olumsuz benlik saygısı arasında (r=,126; p<0,05) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde rahatlıktan feragat etmeme düzeyi yükseldikçe olumsuz benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. İletişim kuramama ile sosyal medya kullanımı genel arasında (r=,443; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde iletişim kuramama düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanımı genel düzeyi de yükselmektedir. İletişim kuramama ile sosyal medya kullanım amaçları arasında (r=,456; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde iletişim kuramama düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanım amaçları düzeyi de yükselmektedir. İletişim kuramama ile sosyal medya kullanım bağımlılığı arasında (r=,236; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde iletişim kuramama düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanım bağımlılık düzeyi de yükselmektedir. İletişim kuramama ile benlik saygısı arasında (r=,288; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde iletişim kuramama düzeyi yükseldikçe benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. İletişim kuramama ile olumlu benlik saygısı arasında (r=,189; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde iletişim kuramama düzeyi yükseldikçe olumlu benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme ile sosyal medya kullanımı genel arasında (r=,537; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanımı genel düzeyi de yükselmektedir. Çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme ile sosyal medya kullanım amaçları arasında (r=,412; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanım amaçları düzeyi de yükselmektedir. 33 Çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme ile sosyal medya kullanım bağımlılığı arasında (r=,466; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme düzeyi yükseldikçe sosyal medya kullanım bağımlılık düzeyi de yükselmektedir. Çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme ile benlik saygısı arasında (r=,329; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme düzeyi yükseldikçe benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme ile olumlu benlik saygısı arasında (r=,167; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme düzeyi yükseldikçe olumlu benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme ile olumsuz benlik saygısı arasında (r=,138; p<0,05) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme düzeyi yükseldikçe olumsuz benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Sosyal medya kullanımı genel ile benlik saygısı arasında (r=,364; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı genel düzeyi yükseldikçe benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Sosyal medya kullanımı genel ile olumlu benlik saygısı arasında (r=,143; p<0,05) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı genel düzeyi yükseldikçe olumlu benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Sosyal medya kullanımı genel ile olumsuz benlik saygısı arasında (r=,193; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı genel düzeyi yükseldikçe olumsuz benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Sosyal medya kullanımı amaçları ile benlik saygısı arasında (r=,365; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı genel düzeyi yükseldikçe benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. 34 Sosyal medya kullanımı amaçları ile olumlu benlik saygısı arasında (r=,208; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı genel düzeyi yükseldikçe olumlu benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Sosyal medya kullanımı amaçları ile olumsuz benlik saygısı arasında (r=,132; p<0,05) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı genel düzeyi yükseldikçe olumsuz benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Sosyal medya kullanım bağımlılığı ile benlik saygısı arasında (r=,206; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanım bağımlılığı düzeyi yükseldikçe benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Sosyal medya kullanım bağımlılığı ile olumsuz benlik saygısı arasında (r=,188; p<0,01) düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanım bağımlılığı düzeyi yükseldikçe olumsuz benlik saygısı düzeyi de yükselmektedir. Olumlu benlik saygısı ile beden imajı arasında (r=,520; p<0,01) orta güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde olumlu benlik saygısı düzeyi yükseldikçe beden imajı düzeyi de yükselmektedir. Olumsuz benlik saygısı ile beden imajı arasında (r=-,586; p<0,01) orta güçte negatif yönde anlamlılık bulunmuştur. Bu bağlamda üniversite öğrencilerinde olumsuz benlik saygısı düzeyi yükseldikçe beden imajı düzeyi düşmektedir. Tablo 6: Katılımcıların Sosyal Medya Kullanımı ve Alt Boyutları İle Beden İmajı Arasındaki Çoklu Regresyon Analizi Standardize Standardize Model t değeri p Edilmemiş Katsayılar Katsayılar Bağımsız Değişken B Std Hata Beta Sabit 39,391 2,705 14,561 ,000 35 Sosyal Medya Kullanım Amaçları ,042 ,075 ,036 ,557 ,578 Sosyal Medya Kullanım Bağımlılığı -,097 ,096 -,065 -1,010 ,313 R=0,064 R2 =0,004 Düzeltilmiş R2=-0,003; F=,544 p>0,05; Bağımlı Değişken = Beden İmajı Tablo 6 incelendiğinde Stepwise modeline göre yapılan regresyon analizinde bağımsız değişkenler olarak sosyal medya kullanımı ve alt boyutlarının beden imajı üzerinde herhangi bir etki oluşturmadığı bulunmuştur (p>.05) Tablo 7: Katılımcıların Sosyal Medya Kullanımı ve Alt Boyutları İle Benlik Saygısı Arasındaki Çoklu Regresyon Analizi Standardize Standardize Model t değeri p Edilmemiş Katsayılar Katsayılar Bağımsız Değişken B Std Hata Beta Sabit 54,178 3,244 16,699 ,000 Sosyal Medya Kullanım Amaçları ,505 ,090 ,333 5,586 ,000 Sosyal Medya Kullanım ,201 ,116 ,104 1,738 ,083 Bağımlılığı R=0,378 R2 =0,143 Düzeltilmiş R2=0,137; F=22,192 p<0,05; Bağımlı Değişken = Benlik Saygısı Tablo 7 incelendiğinde Stepwise modeline göre yapılan regresyon analizinde bağımsız değişkenler olarak sosyal medya kullanımı ve alt boyutlarının benlik saygısını %13.7 oranında açıkladığı tespit edilmiştir. Tabloya göre sosyal medya kullanımı genel (p=0,000<0,05) ve sosyal medya kullanım amaçları (p=0,000<0,05) benlik saygısını matematiksel olarak etkilediği bulunmuştur. 36 Tablo 8: Katılımcıların Nomofobi ve Alt Boyutları İle Beden İmajı Arasındaki Çoklu Regresyon Analizi Standardize Standardize Model t değeri p Edilmemiş Katsayılar Katsayılar Bağımsız Değişken B Std Hata Beta Sabit 39,015 1,719 22,692 ,000 Bilgiye Erişememe ,098 ,101 ,078 ,978 ,329 Rahatlıktan Feragat Etme -,133 ,105 -,123 -1,262 ,208 İletişim Kuramama ,070 ,075 ,085 ,940 ,348 Çevrimiçi Bağlantıyı -,026 ,086 -,024 -,303 ,762 Kaybetmeme R=0,098 R2 =0,010 Düzeltilmiş R2=-0,05; F=,634 p>0,05; Bağımlı Değişken = Beden İmajı Tablo 8 incelendiğinde Stepwise modeline göre yapılan regresyon analizinde bağımsız değişkenler olarak nomofobi ve alt boyutlarının beden imajı üzerinde herhangi bir etki oluşturmadığı bulunmuştur (p>.05). Tablo 9: Katılımcıların Nomofobi ve Alt Boyutları İle Benlik Saygısı Arasındaki Çoklu Regresyon Analizi 37 Standardize Standardize Model t değeri p Edilmemiş Katsayılar Katsayılar Bağımsız Değişken B Std Hata Beta Sabit 65,279 2,089 31,250 ,000 Bilgiye Erişememe -,007 ,122 -,004 -,058 ,954 Rahatlıktan Feragat Etme ,082 ,128 ,059 ,640 ,522 İletişim Kuramama ,133 ,091 ,123 1,457 ,146 Çevrimiçi Bağlantıyı ,313 ,105 ,226 2,980 ,003 Kaybetmeme R=0,354 R2 =0,125 Düzeltilmiş R2=0,112; F=9,447 p<0,05; Bağımlı Değişken = Benlik Saygısı Tablo 9 incelendiğinde Stepwise modeline göre yapılan regresyon analizinde bağımsız değişkenler olarak nomofobi ve alt boyutlarının benlik saygısını %11.2 oranında açıkladığı tespit edilmiştir. Tabloya göre nomofobi genel (p=0,000<0,05) ve çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme (p=0,003<0,05) benlik saygısını matematiksel olarak etkilediği bulunmuştur. 4.5. Gruplar Arası Karşılaştırma Analizleri Bu bölümde örneklem grubunun demografik bilgileri ile araştırma değişkenleri arasındaki analizlere yer verilmiştir. 38 Tablo 10: Kadın ve Erkek Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Bağımsız Örneklem T Testi Analizi Cinsiyet N Ort. ss. t p Erkek 58 76,18 25,88 Nomofobi Toplam -2,034 ,043 Kadın 211 83,74 24,81 Erkek 58 17,06 6,51 Bilgiye Erişememe -1,189 ,235 Kadın 211 18,16 6,10 Rahatlıktan Erkek 58 18,50 7,17 Feragat Etme -2,435 ,016 Kadın 211 21,09 7,20 Erkek 58 25,87 9,74 İletişim Kuramama -2,843 ,005 Kadın 211 29,80 9,17 Çevrimiçi Erkek 58 14,74 7,56 Bağlantıyı ,054 ,957 Kaybetme Kadın 211 14,68 7,27 Sosyal Medya Erkek 58 49,25 10,21 Kullanımı -,166 ,868 Toplam Kadın 211 49,49 9,58 Sosyal Medya Erkek 58 35,55 6,09 -1,589 ,113 Kullanım Amaçları Kadın 211 37,12 6,84 Sosyal Medya Erkek 58 13,70 5,89 Kullanım 1,726 ,086 Bağımlılığı Kadın 211 12,36 5,03 Benlik Saygısı Erkek 58 75,20 9,13 -,064 ,949 Toplam Kadın 211 75,30 10,44 Olumlu Benlik Erkek 58 52,13 10,83 -,616 ,539 Saygısı Kadın 211 53,11 10,64 Olumsuz Benlik Erkek 58 23,06 11,87 ,526 ,600 Saygısı Kadın 211 22,18 11,12 39 Erkek 58 38,12 6,90 Beden İmajı -1,737 ,084 Kadın 211 40,13 8,06 Tablo 10 incelendiğinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı ve benlik saygısı ile alt boyutları arasındaki ilişkide cinsiyete göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Nomofobi genel (t=-2.034; p=0.043), rahatlıktan feragat etmeme (t=-2.435; p=0.016) ve iletişim kuramama (t=-2.843; p=0.005) cinsiyet üzerinde matematiksel olarak anlamlılık oluşturmaktadır. Bunun yanında kadın üniversite öğrencilerinin nomofobi, rahatlıktan feragat etmeme ve iletişim kurmama düzeylerine ait ortalamaları (83.74; 21.09; 29.80) erkek üniversite öğrencilerinin nomofobi, rahatlıktan feragat etmeme ve iletişim kurmama düzeylerine ait ortalamalarından (76.18; 18.50; 25.87) yüksek olduğu tespit edilmiştir. Tablo 11:Bedensel Engel Durumuna Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Bağımsız Örneklem T Testi Analizi Bedensel N Ort. ss. t p Engel Var 6 63,16 29,82 Nomofobi Toplam -1,872 ,062 Yok 263 82,54 24,97 Var 6 15,00 9,61 Bilgiye Erişememe -1,170 ,243 Yok 263 17,99 6,11 Rahatlıktan Var 6 15,83 7,52 -1,609 ,109 Feragat Etme Yok 263 20,64 7,23 Var 6 20,00 12,39 İletişim Kuramama -2,374 ,018 Yok 263 29,15 9,27 Çevrimiçi Var 6 12,33 4,96 Bağlantıyı -,799 ,425 Kaybetme Yok 263 14,74 7,36 Sosyal Medya Var 6 47,00 4,09 Kullanımı -,624 ,533 Toplam Yok 263 49,50 9,7 40 Sosyal Medya Var 6 36,00 4,69 -,290 ,772 Kullanım Amaçları Yok 263 36,80 6,75 Sosyal Medya Var 6 11,00 3,16 Kullanım -,782 ,435 Bağımlılığı Yok 263 12,69 5,28 Benlik Saygısı Var 6 66,00 5,01 -4,430 ,004 Toplam Yok 263 75,49 10,15 Olumlu Benlik Var 6 49,33 8,52 -1,031 ,347 Saygısı Yok 263 52,98 10,72 Olumsuz Benlik Var 6 16,66 5,08 Saygısı -2,667 ,036 Yok 263 22,50 11,34 Var 6 41,83 7,78 Beden İmajı ,678 ,527 Yok 263 39,65 7,87 Tablo 11 incelendiğinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı ve benlik saygısı ile alt boyutları arasındaki ilişkide bedensel engel durumuna göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir. İletişim kuramama (t=-2.374; p=0.018), benlik saygısı (t=-4.430; p=0.004) ve olumsuz benlik saygısı (t=-2.667; p=0.036) bedensel engel durumu üzerinde matematiksel olarak anlamlılık oluşturmaktadır. Bunun yanında Bedensel engeli bulunmayan üniversite öğrencilerinin iletişim kurmama, benlik saygısı ve olumsuz benlik saygısı düzeylerine ait ortalamaları (29.15; 75.49; 22.50) bedensel engeli bulunan üniversite öğrencilerinin iletişim kurmama, benlik saygısı ve olumsuz benlik saygısı düzeylerine ait ortalamalarından (20.00; 66.00; 16.66) yüksek olduğu tespit edilmiştir. 41 Tablo 12:Kronik Hastalık Durumuna Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Bağımsız Örneklem T Testi Analizi Kronik N Ort. ss. t P Hastalık Var 25 81,84 29,82 Nomofobi Toplam -,057 ,954 Yok 244 82,14 24,73 Var 25 15,68 7,57 Bilgiye Erişememe -1,911 ,057 Yok 244 18,15 6,01 Rahatlıktan Var 25 21,20 8,18 ,477 ,634 Feragat Etme Yok 244 20,47 7,18 Var 25 28,96 10,53 İletişim Kuramama ,003 ,998 Yok 244 28,95 9,32 Çevrimiçi Var 25 16,00 8,17 Bağlantıyı ,936 ,350 Kaybetme Yok 244 14,56 7,23 Sosyal Medya Var 25 48,96 10,16 Kullanımı -,262 ,793 Toplam Yok 244 49,49 9,67 Sosyal Medya Var 25 35,60 6,70 -,929 ,354 Kullanım Amaçları Yok 244 36,90 6,71 Sosyal Medya Var 25 13,36 5,24 Kullanım ,702 ,483 Bağımlılığı Yok 244 12,58 5,25 Benlik Saygısı Var 25 76,32 8,47 ,535 ,593 Toplam Yok 244 75,17 10,32 Olumlu Benlik Var 25 52,28 10,50 -,306 ,760 Saygısı Yok 244 52,96 10,71 Olumsuz Benlik Var 25 24,04 13,14 ,773 ,440 Saygısı Yok 244 22,20 11,07 42 Var 25 38,88 7,97 Beden İmajı -,549 ,584 Yok 244 39,78 7,86 Tablo 12 incelendiğinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı ve benlik saygısı ile alt boyutları arasındaki ilişkide kronik hastalık durumuna göre anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>.05). Tablo 13:Tanı Almış Psikiyatrik Rahatsızlık Durumuna Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Bağımsız Örneklem T Testi Analizi Psikiyatrik N Ort. ss. t P Tanı Var 36 90,11 25,33 Nomofobi Toplam 2,059 ,041 Yok 233 80,87 24,99 Var 36 17,83 6,38 Bilgiye Erişememe -,096 ,924 Yok 233 17,93 6,18 Rahatlıktan Var 36 23,30 7,05 Feragat Etme 2,478 ,014 Yok 233 20,11 7,21 Var 36 32,36 9,19 İletişim Kuramama 2,349 ,020 Yok 233 28,42 9,37 Çevrimiçi Var 36 16,61 8,65 Bağlantıyı 1,693 ,092 Kaybetme Yok 233 14,39 7,06 Sosyal Medya Var 36 51,80 10,39 Kullanımı 1,571 ,117 Toplam Yok 233 49,08 9,56 Sosyal Medya Var 36 39,00 7,12 Kullanım Amaçları 2,139 ,033 Yok 233 36,44 6,59 43 Sosyal Medya Var 36 12,80 5,11 Kullanım ,181 ,857 Bağımlılığı Yok 233 12,63 5,27 Benlik Saygısı Var 36 80,97 11,60 3,227 ,002 Toplam Yok 233 74,40 9,65 Olumlu Benlik Var 36 53,58 9,35 ,410 ,682 Saygısı Yok 233 52,79 10,88 Olumsuz Benlik Var 36 27,38 12,21 2,905 ,004 Saygısı Yok 233 21,60 10,94 Var 36 37,94 7,00 Beden İmajı -1,445 ,150 Yok 233 39,97 7,96 Tablo 13 incelendiğinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı ve benlik saygısı ile alt boyutları arasındaki ilişkide tanı alınmış psikiyatrik rahatsızlık durumuna göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir.Nomofobi genel (t=2.059; p=0.041), rahatlıktan feragat etmeme (t=2.458; p=0.014), iletişim kuramama (t=2.349; p=0.020), sosyal medya kullanım amaçları (t=2.139; p=0.033), benlik saygısı (t=3.227; p=0.002) ve olumsuz benlik saygısı (t=2.905; p=0.004)tanı alınmış psikiyatrik rahatsızlık durumu üzerinde matematiksel olarak anlamlılık oluşturmaktadır.Bunun yanında tanı alınmış psikiyatrik bir rahatsızlığı olan üniversite öğrencilerinin nomofobi genel, rahatlıktan feragat etmeme, iletişim kuramama, sosyal medya kullanım amaçları, benlik saygısı ve olumsuz benlik saygısı düzeylerine ait ortalamaları (90.11; 23.30; 32.36; 39.00; 80.97; 27.38) tanı alınmış psikiyatrik bir rahatsızlığı olmayan üniversite öğrencilerinin nomofobi genel, rahatlıktan feragat etmeme, iletişim kuramama, sosyal medya kullanım amaçları, benlik saygısı ve olumsuz benlik saygısı düzeylerine ait ortalamalarından (80.87; 20.11; 28.42; 36.44; 74.40; 21.60) yüksek olduğu tespit edilmiştir. 44 Tablo 14:Kardeş Sayısına Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Tek Yönlü Varyans(Anova) Analizi Anlamlı Kardeş Sayısı N Ort. ss. F p Fark Kardeşim Yok (1) 105 80,95 26,41 1 Kardeş (2) 77 83,33 24,79 Nomofobi 2 Kardeş (3) 49 82,53 23,14 ,116 ,977 Toplam 3 Kardeş (4) 21 83,14 29,63 4+ Kardeş (5) 17 81,29 21,21 Kardeşim Yok (1) 105 17,93 6,45 1 Kardeş (2) 77 18,46 6,32 Bilgiye 2 Kardeş (3) 49 18,16 5,60 ,678 ,607 Erişememe 3 Kardeş (4) 21 16,28 6,32 4+ Kardeş (5) 17 16,76 5,64 Kardeşim Yok (1) 105 20,35 7,43 1 Kardeş (2) 77 20,74 7,31 Rahatlıktan 2 Kardeş (3) 49 21,24 6,85 ,316 ,867 Feragat Etme 3 Kardeş (4) 21 20,23 7,86 4+ Kardeş (5) 17 19,11 6,98 Kardeşim Yok (1) 105 28,86 9,99 1 Kardeş (2) 77 29,29 9,48 İletişim 2 Kardeş (3) 49 27,93 8,16 ,251 ,909 Kuramama 3 Kardeş (4) 21 30,00 11,07 4+ Kardeş (5) 17 29,58 7,29 Kardeşim Yok (1) Çevrimiçi 105 13,80 7,40 ,916 ,455 Bağlantıyı 1 Kardeş (2) 77 14,83 6,42 45 Kaybetme 2 Kardeş (3) 49 15,18 7,79 3 Kardeş (4) 21 16,61 8,85 4+ Kardeş (5) 17 15,82 7,30 Kardeşim Yok (1) 105 48,02 9,82 1 Kardeş (2) 77 50,31 8,72 Sosyal Medya Kullanımı 2 Kardeş (3) 49 49,83 9,57 1,468 ,212 Toplam 3 Kardeş (4) 21 53,00 11,19 4+ Kardeş (5) 17 48,76 11,07 Kardeşim Yok (1) 105 36,08 6,61 1 Kardeş (2) 77 37,57 6,96 Sosyal Medya Kullanım 2 Kardeş (3) 49 36,57 5,89 1,990 ,096 Amaçları 3 Kardeş (4) 21 39,66 7,33 4+ Kardeş (5) 17 34,64 6,78 Kardeşim Yok (1) 105 11,94 5,17 1 Kardeş (2) 77 12,74 4,45 Sosyal Medya 2 Kardeş (3) 49 13,26 5,76 1,074 ,370 Bağımlılığı 3 Kardeş (4) 21 13,33 5,36 4+ Kardeş (5) 17 14,11 7,05 Kardeşim Yok (1) 105 75,02 10,13 1 Kardeş (2) 77 75,10 7,94 Benlik Saygısı 2 Kardeş (3) 49 76,34 12,34 ,191 ,943 Toplam 3 Kardeş (4) 21 74,47 11,76 4+ Kardeş (5) 17 75,58 11,26 Kardeşim Yok (1) 105 52,07 11,30 Olumlu Benlik 2>5 1 Kardeş (2) 77 54,80 8,97 Saygısı 2,519 ,042 P=0.030 2 Kardeş (3) 49 54,14 10,71 46 3 Kardeş (4) 21 52,33 7,22 4+ Kardeş (5) 17 46,52 14,71 Kardeşim Yok (1) 105 22,95 12,06 1 Kardeş (2) 77 20,29 9,25 Olumsuz Benlik 2 Kardeş (3) 49 22,20 10,70 2,264 ,063 Saygısı 3 Kardeş (4) 21 22,14 9,92 4+ Kardeş (5) 17 29,05 15,38 Kardeşim Yok (1) 105 39,52 8,16 1 Kardeş (2) 77 40,98 7,43 Beden İmajı 2 Kardeş (3) 49 39,67 7,88 1,581 ,180 3 Kardeş (4) 21 39,04 6,82 4+ Kardeş (5) 17 35,88 8,35 Tablo 14 incelendiğinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı ve benlik saygısı ile alt boyutları arasındaki ilişkide kardeş sayısına göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Olumlu benlik saygısı (f=2,519; p=0,042) kardeş sayısına göre matematiksel olarak anlamlılık oluşturmaktadır. Tabloya göre hangi değişkenler arasında ilişki olduğunu ortaya koymak için Tek Yönlü Varyans (Anova) analizi sonrası yapılan Post-Hoc. Tukey testine göre; Olumlu benlik saygısı için ‘1 Kardeş’ ile ‘4 ve Üzeri Kardeş’ sayıları arasında (p=0.030*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda bir kardeşi olan üniversite öğrencilerin olumlu benlik saygısı düzeyleri 4 ve üzeri kardeşe sahip olan üniversite öğrencilerin olumlu benlik saygısı düzeylerinden yüksektir. 47 Tablo 15:Vücut Kitle İndeksine (VKİ) Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Tek Yönlü Varyans(Anova) Analizi Anlamlı VKİ N Ort. ss. f P Fark Zayıf (1) 29 82,75 25,50 Nomofobi Normal (2) 189 82,55 25,92 ,755 ,520 Toplam Fazla Kilolu (3) 40 82,67 18,68 Şişman (4) 11 70,90 32,31 Zayıf (1) 29 18,86 5,99 Bilgiye Normal (2) 189 18,07 6,27 1,325 ,267 Erişememe Fazla Kilolu (3) 40 17,42 5,48 Şişman (4) 11 14,72 7,49 Zayıf (1) 29 19,79 7,64 Rahatlıktan Normal (2) 189 20,85 7,50 1,045 ,373 Feragat Etme Fazla Kilolu (3) 40 20,55 5,34 Şişman (4) 11 17,09 7,95 Zayıf (1) 29 29,20 9,40 İletişim Normal (2) 189 28,90 9,62 1,054 ,369 Kuramama Fazla Kilolu (3) 40 30,22 7,51 Şişman (4) 11 24,54 11,96 Zayıf (1) 29 14,89 7,28 Çevrimiçi Normal (2) 189 14,71 7,50 Bağlantıyı ,021 ,996 Kaybetme Fazla Kilolu (3) 40 14,47 6,70 Şişman (4) 11 14,54 7,25 Sosyal Medya Zayıf (1) 29 49,68 11,62 ,138 ,938 Kullanımı Normal (2) 189 49,52 9,53 48 Toplam Fazla Kilolu (3) 40 49,37 7,37 Şişman (4) 11 47,63 14,86 Zayıf (1) 29 36,75 7,67 Sosyal Medya Normal (2) 189 36,97 6,70 Kullanım ,604 ,613 Amaçları Fazla Kilolu (3) 40 36,65 5,26 Şişman (4) 11 34,18 9,02 Zayıf (1) 29 12,93 6,32 Sosyal Medya Normal (2) 189 12,55 4,98 ,136 ,939 Bağımlılığı Fazla Kilolu (3) 40 12,72 4,94 Şişman (4) 11 13,45 7,82 Zayıf (1) 29 76,62 8,88 Benlik Saygısı Normal (2) 189 77,16 9,98 2>3 2,875 ,037 Toplam Fazla Kilolu (3) 40 76,70 8,34 P=0.049 Şişman (4) 11 78,54 17,75 Zayıf (1) 29 52,75 10,68 Olumlu Benlik Normal (2) 189 53,09 10,91 ,081 ,971 Saygısı Fazla Kilolu (3) 40 52,30 10,87 Şişman (4) 11 52,18 5,65 Zayıf (1) 29 23,86 12,46 Olumsuz Benlik Normal (2) 189 21,06 10,57 Saygısı 3>2 Fazla Kilolu (3) 40 26,40 11,88 3,254 ,022 P=0.032 Şişman (4) 11 26,36 13,93 Zayıf (1) 29 42,68 6,76 1>3 Normal (2) 189 40,53 7,38 P=0.001 Beden İmajı 9,285 ,000 Fazla Kilolu (3) 40 35,25 8,83 1>4 Şişman (4) 11 33,72 6,45 P=0.005 49 2>4 P=0.020 Tablo 15 incelendiğinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı ve benlik saygısı ile alt boyutları arasındaki ilişkide vücut kitle indeksi (VKİ) düzeylerine göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Benlik saygısı (f=2,875; p=0,037), olumsuz benlik saygısı (f=3,254; p=0,022) ve beden imajı (f=9,285; p=0,000) vücut kitle indeksi (VKİ) düzeylerine göre matematiksel olarak anlamlılık oluşturmaktadır. Tabloya göre hangi değişkenler arasında ilişki olduğunu ortaya koymak için Tek Yönlü Varyans (Anova) analizi sonrası yapılan Post-Hoc. Tukey testine göre; Benlik saygısı için ‘Normal’ ile ‘Fazla Kilolu’ VKİ arasında (p=0.049*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda normal VKİ değerleri olan üniversite öğrencilerin benlik saygısı düzeyleri fazla kilolu VKİ değerlerine sahip olan üniversite öğrencilerin benlik saygısı düzeylerinden yüksektir. Olumsuz benlik saygısı için ‘Fazla Kilolu’ ile ‘Normal’ VKİ arasında (p=0.032*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda fazla kilolu VKİ değerleri olan üniversite öğrencilerin olumsuz benlik saygısı düzeyleri normal VKİ değerlerine sahip olan üniversite öğrencilerin olumsuz benlik saygısı düzeylerinden yüksektir. Beden imajı için ‘Zayıf’ ile ‘Fazla Kilolu’ VKİ arasında (p=0.001*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda zayıf VKİ değerleri olan üniversite öğrencilerin beden imajı düzeyleri fazla kilolu VKİ değerlerine sahip olan üniversite öğrencilerin beden imajı düzeylerinden yüksektir. Beden imajı için ‘Zayıf’ ile ‘Şişman’ VKİ arasında (p=0.005*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda zayıf VKİ değerleri olan üniversite öğrencilerin beden imajı düzeyleri şişman VKİ değerlerine sahip olan üniversite öğrencilerin beden imajı düzeylerinden yüksektir. Beden imajı için ‘Normal’ ile ‘Şişman’ VKİ arasında (p=0.020*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda normal VKİ değerleri olan üniversite öğrencilerin beden imajı düzeyleri şişman VKİ değerlerine sahip olan üniversite öğrencilerin beden imajı düzeylerinden yüksektir. 50 Tablo 16:En Çok Kullanılan Sosyal Medya Araçlarına Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Tek Yönlü Varyans(Anova) Analizi Kullanılan Anlamlı Sosyal Medya N Ort. ss. f p Fark Aracı İnstagram (1) 204 84,94 24,63 1>4 Nomofobi Twitter (2) 26 83,65 22,50 P=0.000 6,857 ,000 Toplam Faacebook (3) 4 79,50 27,23 2>4 Youtube (4) 35 64,77 24,08 P=0.016 İnstagram (1) 204 18,52 6,09 1>4 Bilgiye Twitter (2) 26 18,53 4,98 P=0.001 Erişememe 5,309 ,001 Faacebook (3) 4 15,25 6,50 2>4 Youtube (4) 35 14,25 6,46 P=0.034 İnstagram (1) 204 21,08 7,12 Rahatlıktan Twitter (2) 26 20,53 7,33 2,587 ,053 Feragat Etme Faacebook (3) 4 19,75 7,41 Youtube (4) 35 17,42 7,52 İnstagram (1) 204 29,85 9,05 1>4 İletişim Twitter (2) 26 30,15 9,34 P=0.000 5,953 ,001 Kuramama Faacebook (3) 4 28,75 12,14 2>4 Youtube (4) 35 22,85 9,47 P=0.013 İnstagram (1) 204 15,47 7,52 Çevrimiçi Twitter (2) 26 14,42 5,81 1>4 Bağlantıyı 5,410 ,001 Kaybetme Faacebook (3) 4 15,75 8,34 P=0.000 Youtube (4) 35 10,22 5,38 Sosyal Medya İnstagram (1) 204 50,14 9,33 6,729 ,000 1>4 51 Kullanımı Toplam Twitter (2) 26 51,19 9,75 P=0.000 2>4 Faacebook (3) 4 57,25 10,53 P=0.06 Youtube (4) 35 43,20 9,46 3>4 P=0.026 İnstagram (1) 204 37,38 6,26 1>4 P=0.000 Twitter (2) 26 38,57 7,02 Sosyal Medya 2>4 Kullanım Faacebook (3) 4 43,75 8,01 12,102 ,000 Amaçları P=0.00 Youtube (4) 3>4 35 31,17 6,00 P=0.001 İnstagram (1) 204 12,75 5,33 Sosyal Medya Twitter (2) 26 12,61 4,93 ,224 ,880 Bağımlılığı Faacebook (3) 4 13,50 3,69 Youtube (4) 35 12,02 5,23 İnstagram (1) 204 75,26 10,28 Benlik Saygısı Twitter (2) 26 78,57 8,68 2>4 Toplam 2,723 ,045 Faacebook (3) 4 82,25 10,62 P=0.050 Youtube (4) 35 72,11 9,64 İnstagram (1) 204 53,60 11,13 Olumlu Benlik Twitter (2) 26 51,65 8,85 1>4 Saygısı 3,015 ,031 Faacebook (3) 4 61,25 8,77 P=0.042 Youtube (4) 35 48,80 7,99 İnstagram (1) 204 21,66 11,17 Olumsuz Twitter (2) 26 26,92 12,52 1,797 ,148 Benlik Saygısı Faacebook (3) 4 21,00 15,14 Youtube (4) 35 23,31 10,03 Beden İmajı İnstagram (1) 204 40,05 7,93 1,102 ,349 52 Twitter (2) 26 37,88 6,50 Faacebook (3) 4 43,25 8,30 Youtube (4) 35 38,60 8,23 Tablo 16 incelendiğinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı ve benlik saygısı ile alt boyutları arasındaki ilişkide en sık kullanılan sosyal medya araçlarına göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Nomofobi genel (f=6,857; p=0,000), bilgiye erişememe (f=5,309; p=0,001), iletişim kuramama (f=5,953; p=0,001), çevrimiçi bağlantıyı kaybetme (f=5,410; p=0,001), sosyal medya kullanımı genel (f=6,729; p=0,000), sosyal medya kullanım amaçları (f=12,102; p=0,000), benlik saygısı (f=2,723; p=0,045) ve olumlu benlik saygısı (f=3,015; p=0,031) en sık kullanılan sosyal medya araçlarına göre matematiksel olarak anlamlılık oluşturmaktadır. Tabloya göre hangi değişkenler arasında ilişki olduğunu ortaya koymak için Tek Yönlü Varyans (Anova) analizi sonrası yapılan Post-Hoc. Tukey testine göre; Nomofobi için ‘İnstagram’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.000*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda instagram sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin nomofobi düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin nomofobi düzeylerinden yüksektir. Nomofobi için ‘Twitter’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.016*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda twitter sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin nomofobi düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin nomofobi düzeylerinden yüksektir. Bilgiye erişeme için ‘İnstagram’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.001*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda instagram sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin bilgiye erişememe düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin bilgiye erişememe düzeylerinden yüksektir. Bilgiye erişememe için ‘Twitter’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.034*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda twitter sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin bilgiye erişememe düzeyleri youtube 53 sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin bilgiye erişememe düzeylerinden yüksektir. İletişim kuramama için ‘İnstagram’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.000*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda instagram sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin iletişim kuramama düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin iletişim kuramama düzeylerinden yüksektir. İletişim kuramama için ‘Twitter’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.013*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda twitter sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin iletişim kuramama düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin iletişim kuramama düzeylerinden yüksektir. Çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme için ‘İnstagram’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.000*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda instagram sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin çevrimiçi bağlantıyı kaybetmeme düzeylerinden yüksektir. Sosyal medya kullanımı genel için ‘İnstagram’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.000*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda instagram sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım genel düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım genel düzeylerinden yüksektir. Sosyal medya kullanımı genel için ‘Twitter’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.006*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda twitter sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım genel düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım genel düzeylerinden yüksektir. Sosyal medya kullanımı genel için ‘Facebook’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.026*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda facebook sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım genel düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım genel düzeylerinden yüksektir. 54 Sosyal medya kullanım amaçları için ‘İnstagram’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.000*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda instagram sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım amaçları düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım amaçları düzeylerinden yüksektir. Sosyal medya kullanım amaçları için ‘Twitter’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.000*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda twitter sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım amaçları düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım amaçları düzeylerinden yüksektir. Sosyal medya kullanım amaçları için ‘Facebook’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.001*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda facebook sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım amaçları düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin sosyal medya kullanım amaçları düzeylerinden yüksektir. Benlik saygısı için ‘Twitter’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.050*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda twitter sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin benlik saygısı düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin benlik saygısı düzeylerinden yüksektir. Olumlu benlik saygısı için ‘İnstagram’ ile ‘Youtube’ sosyal medya araçları arasında (p=0.042*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda instagram sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin olumlu benlik saygısı düzeyleri youtube sosyal medya aracını kullanan üniversite öğrencilerin olumlu benlik saygısı düzeylerinden yüksektir. Tablo 17:Sahip Olunan Takipçi Sayısına Göre Öğrencilerin Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Beden İmajı ve Benlik Saygısı ile Alt Boyutları Arasındaki Tek Yönlü Varyans(Anova) Analizi Anlamlı Takipçi Sayısı N Ort. ss. f p Fark Nomofobi 0-100 Arası (1) 55 76,27 27,88 2,634 ,035 4>1 55 Toplam 101-250 Arası (2) 63 79,60 24,34 P=0.017 251-500 Arası (3) 101 82,95 22,11 501-1000 Arası (4) 34 93,17 29,75 1000'den Fazla (5) 16 83,31 21,08 0-100 Arası (1) 55 15,85 6,73 101-250 Arası (2) 63 17,49 5,89 Bilgiye 4>1 251-500 Arası (3) 101 18,21 5,66 Erişememe 3,448 ,009 P=0.007 501-1000 Arası (4) 34 20,38 6,83 1000'den Fazla (5) 16 19,68 5,36 0-100 Arası (1) 55 20,09 7,85 101-250 Arası (2) 63 20,44 6,75 Rahatlıktan 251-500 Arası (3) 101 19,99 7,05 2,317 ,058 Feragat Etme 501-1000 Arası (4) 34 23,91 7,90 1000'den Fazla (5) 16 18,75 5,59 0-100 Arası (1) 55 26,81 10,18 101-250 Arası (2) 63 27,73 9,66 İletişim 251-500 Arası (3) 101 29,94 8,80 2,069 ,085 Kuramama 501-1000 Arası (4) 34 31,82 9,81 1000'den Fazla (5) 16 28,81 7,12 0-100 Arası (1) 55 13,50 6,75 101-250 Arası (2) 63 13,93 7,06 Çevrimiçi Bağlantıyı 251-500 Arası (3) 101 14,80 6,72 1,574 ,181 Kaybetme 501-1000 Arası (4) 34 17,05 9,55 1000'den Fazla (5) 16 16,06 7,90 0-100 Arası (1) Sosyal Medya 55 46,38 10,93 4>1 3,367 ,010 Kullanımı 101-250 Arası (2) 63 49,22 9,18 P=0.004 56 Toplam 251-500 Arası (3) 101 49,45 8,75 501-1000 Arası (4) 34 53,73 9,70 1000'den Fazla (5) 16 51,68 10,18 0-100 Arası (1) 55 33,50 7,37 3>1 101-250 Arası (2) 63 36,39 5,74 P=0.003 Sosyal Medya 251-500 Arası (3) 4>1 Kullanım 101 37,49 6,49 6,467 ,000 Amaçları P=0.000 501-1000 Arası (4) 34 40,26 6,30 4>2 1000'den Fazla (5) 16 37,75 5,66 P=0.041 0-100 Arası (1) 55 12,87 6,17 101-250 Arası (2) 63 12,82 5,46 Sosyal Medya 251-500 Arası (3) 101 11,96 4,36 ,926 ,449 Bağımlılığı 501-1000 Arası (4) 34 13,47 5,29 1000'den Fazla (5) 16 13,93 5,98 0-100 Arası (1) 55 73,65 9,54 4>1 101-250 Arası (2) 63 72,96 11,67 Benlik Saygısı P=0.027 251-500 Arası (3) 101 75,49 9,45 Toplam 3,610 ,007 4>2 501-1000 Arası (4) 34 80,11 8,40 P=0.008 1000'den Fazla (5) 16 78,37 10,30 0-100 Arası (1) 55 50,27 9,79 4>1 101-250 Arası (2) 63 49,90 11,56 Olumlu Benlik P=0.031 251-500 Arası (3) 101 54,07 10,59 4,674 ,001 Saygısı 4>2 501-1000 Arası (4) 34 56,88 8,42 P=0.015 1000'den Fazla (5) 16 57,87 9,99 0-100 Arası (1) 55 23,38 11,66 Olumsuz Benlik 101-250 Arası (2) 63 23,06 12,04 ,508 ,730 Saygısı 251-500 Arası (3) 101 21,41 10,87 57 501-1000 Arası (4) 34 23,23 10,33 1000'den Fazla (5) 16 20,50 11,75 0-100 Arası (1) 55 39,80 8,51 101-250 Arası (2) 63 39,26 7,34 Beden İmajı 251-500 Arası (3) 101 39,51 8,22 ,232 ,921 501-1000 Arası (4) 34 40,23 7,34 1000'den Fazla (5) 16 41,12 6,82 Tablo 17 incelendiğinde sosyal medya kullanımı ve nomofobinin beden imajı ve benlik saygısı ile alt boyutları arasındaki ilişkide sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayılarına göre anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Nomofobi genel (f=2,634; p=0,035), bilgiye erişememe (f=3,448; p=0,009), sosyal medya kullanımı genel (f=3,367; p=0,010), sosyal medya kullanım amaçları (f=6,467; p=0,000), benlik saygısı (f=3,610; p=0,007) ve olumlu benlik saygısı (f=4,674; p=0,001) sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına göre matematiksel olarak anlamlılık oluşturmaktadır. Tabloya göre hangi değişkenler arasında ilişki olduğunu ortaya koymak için Tek Yönlü Varyans (Anova) analizi sonrası yapılan Post-Hoc. Tukey testine göre; Nomofobi için ‘501-1000 Arası’ ile ‘0-100 Arası’ sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayıları arasında (p=0.017*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda 501-1000 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinde nomofobi düzeyi 0-100 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinin nomofobi düzeylerinden yüksektir. Bilgiye erişememe için ‘501-1000 Arası’ ile ‘0-100 Arası’ sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayıları arasında (p=0.007*; p<.05)anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda 501-1000 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinde bilgiye erişememe düzeyi 0-100 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinin bilgiye erişememe düzeylerinden yüksektir. 58 Sosyal medya kullanımı genel için ‘501-1000 Arası’ ile ‘0-100 Arası’ sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayıları arasında (p=0.010*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda 501-1000 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı genel düzeyi 0-100 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinin sosyal medya kullanımı genel düzeylerinden yüksektir. Sosyal medya kullanım amaçları için ‘501-1000 Arası’ ile ‘0-100 Arası’ sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayıları arasında (p=0.000*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda 501-1000 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanım amaçları düzeyi 0-100 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinin sosyal medya kullanım amaçları düzeylerinden yüksektir. Sosyal medya kullanım amaçları için ‘251-500 Arası’ ile ‘0-100 Arası’ sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayıları arasında (p=0.003*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda 251-500 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanım amaçları düzeyi 0-100 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinin sosyal medya kullanım amaçları düzeylerinden yüksektir. Sosyal medya kullanım amaçları için ‘501-1000 Arası’ ile ‘101-250 Arası’ sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayıları arasında (p=0.041*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda 501-1000 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanım amaçları düzeyi 101-250 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinin sosyal medya kullanım amaçları düzeylerinden yüksektir. Benlik saygısı için ‘501-1000 Arası’ ile ‘0-100 Arası’ sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayıları arasında (p=0.027*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda 501-1000 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinde 59 benlik saygısı düzeyi 0-100 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinin benlik saygısı düzeylerinden yüksektir. Benlik saygısı için ‘501-1000 Arası’ ile ‘101-250 Arası’ sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayıları arasında (p=0.008*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda 501-1000 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinde benlik saygısı düzeyi 101-250 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinin benlik saygısı düzeylerinden yüksektir. Olumlu benlik saygısı için ‘501-1000 Arası’ ile ‘0-100 Arası’ sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayıları arasında (p=0.031*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda 501-1000 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinde olumlu benlik saygısı düzeyi 0-100 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinin olumlu benlik saygısı düzeylerinden yüksektir. Olumlu benlik saygısı için ‘501-1000 Arası’ ile ‘101-250 Arası’ sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayıları arasında (p=0.015*; p<.05) anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bulgu sonucunda 501-1000 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinde olumlu benlik saygısı düzeyi 101-250 arası sosyal medya platformlarında sahip olunan arkadaş/takipçi sayısına sahip üniversite öğrencilerinin olumlu benlik saygısı düzeylerinden yüksektir. 60 BEŞİNCİ BÖLÜM TARTIŞMA VE YORUM Bu bölümde, çalışmayı destekler nitelikteki araştırmaların tespit edilmesi kaynaklı literatür taraması sonucunda sosyal medya kullanımı ve nomofobinin, benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkisinin incelenmesi ile ilgili araştırmanın hipotezlerinin doğruluğunun saptanmasına yönelik değerlendirmeler yer almaktadır. Çalışmadan elde edilen bulgular literatüre göre yorumlanmış ve tartışılmıştır. Tartışma ve yorumlar; sosyal medya kullanımı ve nomofobinin benlik saygısı ve beden imajı değişkenlerinin birbirleriyle ve demografik değişkenlere göre değerlendirilmesini içeren iki bölümden oluşmaktadır. 5.1. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımının ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı ile İlişkinin Açıklanması Araştırma sonucunda Nomofobi genel ile sosyal medya kullanımı genel arasında orta güçte doğrusal yönde anlamlı ilişki bulunmuş, nomofobi yükseldikçe sosyal medya kullanımı da buna paralellik göstererek yükselmiştir. Nomofobinin alt boyutlarından biri olan “iletişim kuramama” ile “sosyal medya kullanımı” arasında anlamlı bir ilişki bulunduğu saptanmış, iletişim kuramama düzeyindeki artış ile beraber sosyal medya kullanımındaki artış arasında literatürde yer alan sonuçlara benzer sonuçlar elde edilmiştir (Gezgin Şahin ve Yıldırım, 2017). Sosyal medya kullanımının alt boyutlarından biri olan “sosyal medya bağımlılığı” alt boyutu ile nomofobi arasındaki ilişki de anlamlı bulunmuş, sosyal medya bağımlılık düzeyi arttıkça nomofobi oranında da bir artış olduğu saptanmıştır bu veri de önceki bir diğer çalışmayı destekler niteliktedir (Ünver, Benli ve Ünver, 2021). We are social (2022) verilerine göre Türkiye’de kişiler gün içerisinde mobil telefonda 4 saat 29 dakikası geçiriyorken bu sürenin yarısından fazlasını sosyal medya kullanımına ve iletişime ayırmaktalar. Buradan yola çıkarak sosyal medya kullanımı değişkeninin araştırma sonucuna paralel olarak nomofobinin özellikle “çevrimiçi bağlantıyı kaybetme” ve “iletişim kuramama” alt boyutlarında önemli bir etki oluşturduğu saptanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilmiş başka bir bulgu ise sosyal medya kullanımı ve olumsuz benlik saygısı arasında düşük güçte doğrusal ilişki bulunduğudur, sosyal 61 medya kullanımı yükseldiğinde olumsuz benlik saygısı da yükselmektedir. Bu ilişkiyi destekler nitelikte olan bir çalışmada kişiler kendilerini sosyal medya ağları aracılığı ile diğer kullanıcılar ile yukarı yönlü bir kıyas içerisinde bulundurduklarında benlik saygısı olumsuz olarak etkilenmektedir (Steers, Wickham ve Acitelli, 2014). Benzer bir araştırma sonucunda kişinin sosyal medya üzerinden yaptığı karşılaştırmaları aşağı ve yukarı olmak üzere iki yönde yaptığından bahsetmiş ve yukarı yönlü karşılaştırmalar sebebiyle kişinin benlik saygısının araştırmayı destekler nitelikte zarar göreceği ifade edilmiştir (Bäzner, Brömer, Hammelstein, ve Meyer, 2006; de Vries ve Kühne, 2015; Vogel, Rose, Roberts ve Eckles, 2014). Araştırmada sosyal medya kullanımı ve benlik saygısının alt boyutu olan olumlu benlik saygısı arasında düşük güçte doğrusal yönde anlamlılık bulunmuş, sosyal medya kullanım düzeyi yükseldikçe olumlu benlik saygısı da yükselmektedir. Genel kanı sosyal medya kullanımının kişinin kendini başkaları kıyası ile beraber benlik saygısının düşeceği yönündeyken, farklı araştırmalar kişinin aşağı yönlü bir karşılaştırma içerisinde olduğunda kişinin benlik saygısına ve kendine dair tatminine olumlu etki edeceği görülmüş, ve bulguların araştırmayı destekler yönde olduğu bulunmuştur (Brown, Ferris Heller ve Keeping, 2007; Yang, 2016). Sosyal medya kullanımının alt boyutu olan sosyal medya bağımlılığı ile olumlu benlik saygısı arasında bir ilişki bulunmadığı görülmüştür. Sosyal medya bağımlılığı ile olumsuz benlik saygısı arasında düşük güçte anlamlı, doğrusal bir ilişki bulunmuş. Sosyal medya bağımlılığı ile beraber olumsuz benlik saygısındaki yükseliş kişinin karşılaştırmaları hasebiyle gerçekleştiği araştırmanın bulgularına dayandırılmıştır. Benzer bulgular yapılmış farklı bir çalışmada bulunmuş Şahin ve Kumcağız (2017) da düşük güçte negatif bir ilişkinin varlığından bahsetmiştir. Yine çalışmayı destekler nitelikte başka çalışmalarda literatürde yer almakta ve bu çalışmalar da benzer veriler ortaya koymaktadır (Tibber, Zhao, Butler 2020; Uzun, Yıldırım ve Uzun 2016). Araştırma sonucunda nomofobi ile benlik saygısı arasında orta güçte doğru yönde anlamlı bir ilişki olduğu, nomofobi düzeyinde yükseliş ile beraber benlik saygısının da yükseldiği bulunmuştur. Benzer bulgular ırklar arası yapılmış bir başka çalışmada da elde edilmiş, iki araştırmanın birbirini destekler nitelikte olduğu görülmüştür (Ozdemir, Cakır ve Hussain, 2018). Daha fazla araştırmaya muhtaç olan ve görece yeni sayılabilecek bir konu olan nomofobinin artışı ile beraber benlik 62 saygısı üzerindeki artış kişinin mobil cihazının yanında bulundurması ile beraber psikolojik iyi oluşunu, kendine dair güvenini ve fobinin yol açacağı sıkıntıların daha az veyahut hissetmemesinden kaynaklı olabileceği ortaya konulmuştur. Nomofobinin alt boyutlarından olan çevrimiçi bağlantıyı kaybetme boyutunun yükselişi ile olumsuz benlik saygısındaki yükselişin orta güçte anlamlı bir ilişki içerisinde bulunması önemli bir başka bulguya işaret etmektedir. Çevrimiçi bağlantıyı kaybetme alt boyutunun ana unsuru olan sosyal medya kullanımının nomofobinin diğer alt boyutlarına nazaran benlik saygısını daha fazla düşürdüğü bulunmuştur. Sosyal medya kullanımı ve beden imajı arasında korelasyona dayalı anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Literatürde farklı bulgular edinilmiş çalışmalar mevcuttur, Cohen ve Blaszczynski (2015) yılında yaptığı çalışmada sosyal medya kullanımı arttıkça beden imajının olumsuz anlamda etkilendiğini ortaya koymuştur. Cohen ve Blaszczynski’ nin çalışmasındaki örneklemin yaşça daha küçük olması ve çalışmanın örneklem cinsiyetinin yalnız kadınlardan oluşması, yaptığımız araştırma ile farklılıkların unsurlarındandır. Yaptığımız araştırmanın bulgularının ergenlik yaşlarından daha çok yetişkin yaşlarına yakın olması beden imajının olumsuz anlamda etkilenmemesine neden olabilir. Gomez, Villalobos ve Fausto (2015) çalışmasına göre sosyal medyanın beden imajı üzerinde olumsuz etkisinin kadın cinsiyetinde daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur bu çalışma da Cohen ve Blaszczynski (2015) çalışması ile farklılığın nedeni olarak görülmektedir. Nomofobi ile beden imajı arasında Pearson korelasyon analizine göre anlamlı bir ilişki bulunmamış, yine katılımcıların nomofobi bağımsız değişkeninin beden imajı üzerinde Regresyon analizinin Stepwise modeline göre mevcut bir etki içerisinde olmadığı görülmüştür, literatürde bu iki konu üzerine yapılmış başka bir çalışmaya rastlanmamış araştırmanın nomofobinin beden imajı üzerine etkisi hipotezleri reddedilmiştir. 63 5.2. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı ile İlişkisinin Demografik Özelliklere Göre Değerlendirilmesi 5.2.1. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı ile İlişkisinin Cinsiyet Değişkenine Göre Değerlendirilmesi Gruplar arası karşılaştırma analizinde cinsiyet değişkenine göre nomofobi genel boyutunda matematiksel olarak anlamlılık oluştuğu görülmüş nomofobinin rahatlıktan feragat etme ve iletişim kuramama alt boyutlarının kadın üniversite öğrencilerinin erkek üniversite öğrencilerine nazaran daha yüksek olduğu görülmüştür. Daha geniş bir örneklem ile yine üniversite öğrencilerini kapsayan bir başka araştırmada benzer bulgular elde edilmiş ve bu bulgularda da kadın öğrencilerin nomofobi düzeyleri erkek öğrencilerinkine kıyasla daha yüksek olduğu görülmüştür (Gezgin, Şumuer, Aslan, Yıldırım, 2017). 5.2.2. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı ile İlişkisinin Bedensel Engel Durumu Değişkenine Göre Değerlendirilmesi Gruplar arası karşılaştırma analizinde bedensel engel durumu değişkenine göre nomofobinin alt boyutu olan iletişim kuramamada anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bedensel engeli olmayan öğrencilere göre bedensel engeli olan öğrenciler mobil telefonu ile iletişimi gerçekleştiremeyecek olma durumunda daha fazla nomofobik semptomlardan etkilenmektedir. Yine araştırmada benzer bir bulgu da bedensel engelli olan bireylerin olmayan bireylere oranla olumsuz benlik saygısının daha yüksek olduğu ve anlamlı bir farklılık içerdiği görülmektedir. Adler (1998) organ eksikliğine sahip olmanın kişinin kendine duyduğu saygıyı azaltacağını ifade etmiştir. Ancak literatürde farklı sonuçlar elde edilmiş çalışmalar da mevcuttur (Akpınar ve Şahin, 2016). Çalışmanın bedensel engel durumu mevcut olan kişi sayısı bakımından düşük olması araştırmadaki bu değişkene sınırlılık getirmektedir. 5.2.3. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı ile İlişkisinin Tanı Almış Psikiyatrik Rahatsızlık Durumuna Göre Değerlendirilmesi 64 Gruplar arası karşılaştırma analizinde tanı almış psikiyatrik rahatsızlık durumunu değişkenine göre araştırmanın sosyal medya kullanım değişkeni, nomofobi değişkeni ve benlik saygısı değişkenleri arasında anlamlı farklılık ortaya konmuştur. Tanı almış kişilerin almamış olanlara göre benlik saygısının alt boyutu olan olumsuz benlik saygısının yüksek çıkması psikiyatrik rahatsızlıkların benlik saygısını düşüreceğini göstermektedir, benzer bulgular sahip olan başka araştırmalar da literatürde yer almaktadır (Arıcak, 1995). Bir diğer bulgu olan tanı almış kişilerin sosyal medya kullanımının daha yüksek olması araştırma verilerinden elde edilmiştir. Literatürde yer alan çalışmalarda bu veriyi destekler nitelikte bulgulara rastlanmıştır (Kaya ve Kalkan, 2019; Çayırlı, 2017). Son olarak Nomofobinin alt boyutlarından olan rahatlıktan feragat etme ve iletişim kuramama boyutları tanı almış kişilerde daha yüksek olup bu yüksekliğe sebep olarak var olan tanıya komorbid nomofobik semptomların görülmesi olabileceği düşünülmektedir. 5.2.4. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı ile İlişkisinin Kardeş Sayısı Değişkenine Göre Değerlendirilmesi Gruplar arası karşılaştırma analizinde sahip olunan kardeş sayısı ve benlik saygısı alt boyutu olan olumlu benlik saygısı arasında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Kardeş sayısı 1 olan üniversite öğrencilerinin olumlu benlik saygısı kardeş sayısı 4 ve üzeri olan üniversite öğrencilerinin olumlu benlik saygısına oranla daha yüksek olduğu görülmüştür. Bu verinin kardeş sayısının az olması ile beraber bakım veren ebeveynlerin ilgilerinin daha az kişiye bölüştüreceğinden kaynaklı olduğu düşünülmüş, literatürde benzer bulgular elde edilmiş araştırmaların mevcut olduğu görülmüştür (Kahriman, 2005; Karadağ, Güner, Çuhadar, Uçan, 2008). 5.2.5. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı ile İlişkisinin Vücut Kitle İndeksi Değişkenine Göre Değerlendirilmesi. Gruplar arası karşılaştırma analizinde vücut kitle indeksi ile benlik saygısı, olumsuz benlik saygısı ve beden imajı arasında anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Vücut kitle indeksi normal olan üniversite öğrencilerinin vücut kitle indeksi fazla kilolu olan öğrencilere göre benlik saygılarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Benzer bir veri benlik saygısının alt boyutunda mevcut olup vücut kitle 65 indeksinde fazla kilolu olan üniversite öğrencilerinin normal kilolu olanlara oranla daha yüksek olumsuz benlik saygısına sahip oldukları bulunmuştur. Araştırmanın başka bir bulgusu olan vücut kitle indeksi ile beden imajında zayıf olan üniversite öğrencileri fazla kilolu olan öğrencilere göre beden imajı puanı daha yüksek, yine zayıf olan üniversite öğrencileri şişman olan üniversite öğrencilerine oranla daha yüksek beden imajına sahiptir. Vücut kitle indeksi ve beden imajı değişkenleri açısından farklılık arz eden son bulgu ise vücut kitle indeksi normal olan üniversite öğrencilerinin şişman olan öğrencilere göre beden imajının daha yüksek oluşudur. Araştırmayı destekler nitelikte yapılmış başka bir araştırmada da benzer bulgular elde edilmiş, verilerin birbirini destekler nitelikte olduğu görülmüştür (Hamurcu, Öner, Telatar, Yeşildağ, 2015). Üniversite öğrencilerinde zayıf olmanın kendi bedenlerine duyduğu tatminini ve bedenlerini daha fazla beğendiğinin gösteren bulgular, ideal beden imajının öğrenciler üzerinde etkisini göstermektedir. 5.2.6. Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı ile İlişkisinin En Çok Kullanılan Sosyal Medya Araçları Değişkenine Göre Değerlendirilmesi. Gruplar arası karşılaştırma analizinde en sık kullandığınız sosyal medya araçları değişkeni ile araştırmanın nomofobi değişkeni ve alt boyutları arasında, sosyal medya kullanımı ve amaçları alt boyutunda, benlik saygısı ve olumlu benlik saygısı arasında anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Nomofobi ve en sık kullanılan sosyal medya araçları değişkeni için bulgular incelendiğinde instagram uygulamasının en yüksek anlamlılık ifade ettiği görülmektedir. Bu anlamlılığı sırası ile twitter, facebook ve youtube izlemektedir. Nomofobinin alt boyutlarından olan İletişim kuramama alt boyutunda, çevrimiçi bağlantıyı kaybetme ve bilgiye erişememe alt boyutlarında da benzer bulgular elde edilmiş, üniversite öğrencilerinde nomofobi düzeyi en sık kullanılan sosyal medya platformlarından instagram uygulamasında daha yüksek olduğu bulunmuştur. We are social (2022) verilerine göre 16-24 yaş arası grubun en çok kullandığı whatsapptan sonraki uygulamanın instagram olduğu bilinmektedir. Popülerliği ile beraber instagramın kullanıcılarına sunduğu bilgi, etkileşim ve iletişim gibi unsurların var olmaması halinde nomofobik semptomların diğer uygulamalara oranla daha yüksek olacağı düşünülmektedir. 66 Sosyal medya kullanım değişkeni ile en sık kullanılan sosyal medya araçları değişkeni arasında en yüksek farklılığın İnstagram uygulamasına ait olduğu görülmüş, benzer bir bulgu da sosyal medya kullanım amaçları alt boyutunda görülmüştür. Araştırmayı destekler bir bulguda kuşaklar arasında incelemeye tabi tutulmuş bir araştırmada z kuşağı olarak atfedilen grubun en sık İnstagram uygulamasını kullandığını bulmuştur (Tutgun – Ünal, Deniz, 2020). Benlik saygısı ve en sık kullanılan sosyal medya aracı ile benlik saygısının alt boyutu olan olumlu benlik saygısı ve en sık kullanılan sosyal medya aracı arasında anlamlı farklılık bulunmuştur. Benlik saygısı ile Twitter arasında Youtube’dan daha yüksek bir farklılık çıkarken, benlik saygısının alt boyutu olan olumlu benlik saygısı ile en sık kullanılan sosyal medya platformu değişkenleri arasında İnstagram kullanan öğrencilerin Youtube kullananlara göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Araştırmayı destekler nitelikte Facebook üzerinden geçmiş yıllarda yapılmış bir çalışmada sosyal medya uygulamalarının karşı tarafı beğenme, kalp atma olumlu yorumlar yapma gibi etkileşimlerin benlik saygısını arttırdığı bulunmuştur (Burrow, Rainone, 2017). Ancak günümüzde popülerliğini kaybeden Facebook yerini kendisi gibi etkileşimin yoğun olduğu İnstagrama bırakmıştır. Bu gibi etkileşimlerin İnstagram ile olumlu benlik saygısı arasındaki anlamlılığın nedeni olduğu düşünülmektedir. 5.2.7. Öğrencilerinde Sosyal Medya Kullanımı ve Nomofobinin Benlik Saygısı ve Beden İmajı ile İlişkisinin Sahip Olunan Takipçi Sayısına Değişkenine Göre Değerlendirilmesi. Gruplar arası karşılaştırma analizinde sahip olunan takipçi sayısı ile nomofobi ve nomofobi alt boyutu bilgiye erişememe arasında, sosyal medya kullanımı ve alt boyutu sosyal medya kullanım amaçları arasında, benlik saygısı ve benlik saygısı alt boyutu olumlu benlik saygısı arasında anlamlılık oluştuğu bulgularda görülmüştür. Takipçi veya sahip olunan arkadaş sayısı gruplarında yükselme ile beraber sosyal medya kullanımı ve alt boyutu olan sosyal medya kullanım amacında artış olduğu bulunmuştur. Benzer bir bulgu bağımlılık ile alakalı yapılmış bir çalışmada desteklenmektedir. Takipçi sayısını veya arkadaş sayısının yüksek olması kişiyi kompulsif bir sosyal medya kullanımına itebilir (Andreassen, Pallesen, Griffiths, 2017). 67 Yapılan araştırma sonucunda takipçi veya sahip olunan arkadaş sayısı gruplarında yükselme ile nomofobi ve alt boyutu olan bilgiye erişememe de yükselmektedir. Sosyal medyada sahip olunan her takipçi veya arkadaş o kişilerin hayatları hakkında bilgi sahibi olmak iken bu bilgi akışı kesildiğinde bu kişilerin çokluğu ile paralel üniversite öğrencilerinde yaratacağı nomofobik semptomlarda da artış görüleceği düşünülmektedir. Bulgular incelendiğinde takipçi veya sahip olunan arkadaş sayısı gruplarında artış oldukça benlik saygısı ve benlik saygısının alt boyutu olan olumlu benlik saygısında da yükselme gözlemlenmiştir. Bu bulgulardan hareketle üniversite öğrencilerinde takipçi sayısı ve arkadaş sayısının yüksek olması kendini daha başarılı görmelerine, yarattığı profile dair sevilen ve önemli bir kişi olma özelliği taşıdığına dair inancı pekişeceği, bu pekiştireç sayesinde benlik saygısının yükseldiğini düşünülmektedir. Araştırmayı destekler nitelikte başka bir araştırmada benzer bulgular elde edilmiştir (Köse ve Doğan, 2019). 68 SONUÇ VE ÖNERİLER Üniversite öğrencilerinde nomofobi ve sosyal medya kullanımının benlik saygısı ve beden imajı ile ilişkisinin incelendiği araştırmada, öncelikle nomofobinin sosyal medya kullanımı ile ilişkili olduğu görüldü, bu ilişkinin özellikle nomofobinin alt boyutlarında yer alan çevrimiçi bağlantıyı kaybetme, bilgi alamama gibi boyutların sosyal medya kullanımı ile ilişki içerisinde olduğu ortaya konuldu. Araştırmanın bir başka problemi olan üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ve benlik saygısı ilişkili midir sorusuna cevap verildi. Sosyal medya kullanımının benlik saygısını tek yönlü ve tek biçimde ilişkilendirilemeyeceğini bu ilişkinin kullanıcı ile şekillendiği gösterildi. Araştırmanın üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımını ve beden imajının ilişkisinin incelendiği araştırmada literatür ile çalışmanın örtüşmediği ancak literatürdeki diğer çalışmaların örneklem kısmının araştırma örnekleminden farklı olduğu görülmüştür. İki cinsiyet grubunun da dahil edildiği, üniversite öğrencileri yaş grubundaki örneklem grubunda sosyal medya kullanımı ile beden imajı arasında bir ilişki bulunmadığı ifade edilmiştir. Araştırmanın sonucunda üniversite öğrencilerinde nomofobi ile benlik saygısı arasında korelasyona dayalı ilişki içerisinde olduğu nomofobi düzeyi yükseldikçe benlik saygısında da yükselme olduğu bulundu. Nomofobinin alt boyutu olan çevrimiçi bağlantıyı kaybetme ile olumsuz benlik saygısı arasında da korelasyonel bir ilişki olduğu ortaya konuldu. Araştırmanın problemlerinden biri olan üniversite öğrencilerinde nomofobi ve beden imajı imajı arasında herhangi bir ilişkiye rastlanmamıştır. Üniversite öğrencilerinde nomofobi ve sosyal medya kullanımının beden imajı ve benlik saygısı arasındaki ilişkisinin demografik değişkenlere göre değerlendirmesinde cinsiyet değişkeninde nomofobi anlamlılık ifade etmiş, literatürü destekler neticeler alınmıştır. Bir başka değişken olan bedensel engel durumu değişkenine göre incelendiğinde beden imajı ve benlik saygısında düşüş gözlemlenmiş, nomofobinin alt boyutu olan iletişim kuramama boyutunda engeli olmayan üniversite öğrencilerine göre nomofobi düzeyi yüksek çıkmıştır. Başka bir 69 değişken olan psikiyatrik tanı alma değişkenine göre nomofobi tanı almamış olan öğrencilere göre yüksek, olumsuz benlik saygısı tanı almamış öğrencilere göre yüksek, sosyal medya kullanım amaçlarında da tanı almamış üniversite öğrencilere oranla daha yüksek bulundu. Üniversite öğrencilerinde nomofobi ve sosyal medya kullanımının beden imajı ve benlik saygısı ile ilişkisinin kardeş sayısı değişkenine göre yalnızca olumlu benlik saygısı ile ilişkili olduğu kardeş sayısı azlığı ile olumlu benlik saygısının arttığı ifade edildi. Başka bir değişken olan vücut kitle indeksinde zayıf olan kişilerin beden imajının daha yüksek olduğu bunun yanında olumsuz benlik saygısının kilo ile yükseldiği de görüldü. Üniversite öğrencilerinde nomofobi ve sosyal medya kullanımının beden imajı ve benlik saygısı ile ilişkisinin en sık kullanılan sosyal medya sitesi değişkenine göre incelendiğinde bulguların nomofobi için İnstagramın anlamlı bir farklılık oluşturduğunu, sosyal medya kullanımı için de İnstagramın anlamlı bir farklılık oluşturduğunu ifade etmektedir. Benlik saygısı için ise bulgular Twitter’ın Youtube’dan yüksek olduğunu en büyük farklılığın ise yine İnstagram’da var olduğunu ortaya koymuştur. Üniversite öğrencilerinde nomofobi ve sosyal medya kullanımının beden imajı ve benlik saygısı ile ilişkisinin son değişken olan takipçi veya arkadaş sayısı değişkenine göre değerlendirildiğinde Nomofobi düzeyinin takipçi veya arkadaş sayısının yükselmesi ile yükseldiği benzer bir bulgunun araştırmanın diğer değişkeni sosyal medya kullanımında da mevcut olduğu görülmüştür. Beden imajı için bir anlamlılık görülmese de benlik saygısının tıpkı diğer değişkenler gibi takipçi veya arkadaş sayısının artması ile yükseldiği bulundu. Yapılan araştırmada konu olan sosyal medya kullanımı, nomofobi, benlik saygısı ve beden imajı daha önce bir arada çalışılmamış olup bu değişkenlerin ilk defa beraber anılması ve çalışılması literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışmanın değişken sayısı anlamında geniş olması ile beraber olan veya olmayan ilişkilere değinilmiştir. Sınırlı sayıda araştırmanın olması içlerinde görece daha yeni bir kavram olan nomofobinin çalışılan değişkenler ile ilişkisini ortaya 70 koyan araştırmaların artması gerekliliğini göstermekte ve bu gereklilikten dolayı daha fazla araştırma yapılması önerilmektedir. Araştırmanın çalışma grubu 269 kişi ve üniversite öğrencisi olan katılımcılardan oluşmaktadır. Örneklem evreninin genişletilmesi ve farklı profillerden insanlara ulaşması, sonuçların kesinliği açısından önemli olup yapılacak olan çalışmalarda bu önem göz ardı edilmemelidir. Araştırmada elde edilmiş bazı demografik verilerin daha önce araştırılmamış olması bu alandaki eksikliğin görülmesini sağlamıştır. Yapılacak olan yeni araştırmalarda araştırılan alanlara ek daha fazla sosyo-demografik değişkenin yer alması bilime katkı sağlayacaktır. 71 KAYNAKÇA Adler, A. İnsanı tanıma sanatı (Çev. K. Şipal). 14. Baskı, İstanbul, Say Yayınları, 1998; p.40-50 Adnan, M., & Gezgin, D. M. (2016). Modern çağın yeni fobisi: üniversite öğrencileri arasında nomofobi prevalansı. Journal of Faculty of Educational Sciences, 49(1). 141-158. Akar, E., Tuncer S., Özata Z., Öztürk M. C., 2013. Sosyal Medya. Anadolu Üniversitesi Yayınları. Akpınar, R. B., & Şahin, G. (2016). Ortopedik engelli bireylerin öfke ifade biçimleri, benlik saygıları ve yaşam doyumları. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 19(3). Andreassen, C. S., & Pallesen, S. (2014). Social network site addiction – An overview. Current Pharmaceutical Design, 20, 4053–61. Andreassen, C. S., Pallesen, S., & Griffiths, M. D. (2017). The relationship between addictive use of social media, narcissism, and self-esteem: Findings from a large national survey. Addictive behaviors, 64, 287-293. Anlı, G., Akın, A., Eker, H., ve Özçelik, B. (2015). Bedeni Beğenme Ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. TheJournal of AcademicSocialSciencesStudies, 36, 505-511. Arıcak, O. T. (1995). Üniversite öğrencilerinde saldırganlık, benlik saygısı ve denetim odağı ilişkisi (Yayımlanmamış Doktora Tezi) Marmara Universitesi, İstanbul. Aydin, B. and Sari, S. V. (2011). Internet addiction among adolescents: The role of self-esteem. Procedia: Social and Behavioral Sciences, 15, 3500- 3505. Babacan, M. E. (2014). Sosyal medya sonrası yeni toplumsal hareketler. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 135-160. Bäzner, E., Brömer, P., Hammelstein, P., & Meyer, T. D. (2006). Current and former depression and their relationship to the effects of social comparison processes. Results of an internet based study. Journal of Affective Disorders, 93(1-3), 97-103. 72 Beck, A. T., & Emery G. (2021). Anksiyete Bozuklukları Ve Fobiler. İstanbul: Litera Yayıncılık. Boyd, D. M., & Ellison, N. B. (2007). Social network sites: Definition, history, and scholarship. Journal of computer‐mediated Communication, 13(1), 210-230. Bragazzi NL, Del Puente G (2014) A proposal for including nomophobia in the new DSM-V.Psychol Res Behav Manag, 7:155-160. Branden, N. (1969). The psychology of self-esteem. New York: Bantam Brown, D. J., Ferris, D. L., Heller, D., & Keeping, L. M. (2007). Antecedents and consequences of the frequency of upward and downward social comparisons at work. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 102(1), 59-75. Brown, J. D., Dutton, K. A., & Cook, K. E. (2001). From the top down: Self-esteem and self-evaluation. Cognition and emotion, 15(5), 615-631. Burrow, A. L., & Rainone, N. (2017). How many likes did I get?: Purpose moderates links between positive social media feedback and self-esteem. Journal of Experimental Social Psychology, 69, 232-236. Cash, T. F. (2002). Cognitive-behavioral perspectives on body image. In T. F. Cash & T. Pruzinsky (Eds.), Body image: A handbook of theory, research, and clinical practice. 38–46. New York: Guilford Press. Cherry (25 Şubat, 2020). Nomophobia: The Fear of Being Without Your Phone. Erişim adresi: https://www.verywellmind.com/nomophobia-the-fear-of-being- without-your-phone-4781725 Cohen, R., & Blaszczynski, A. (2015). Comparative effects of Facebook and conventional media on body image dissatisfaction. Journal of eating disorders, 3(1), 1-11. Coomber, K. ve King, R. M. (2008). The role of sisters in body image dissatisfaction and disordered eating. Sex Roles, 59, 81–93. 73 Çayırlı, E. (2017). Sosyal medya kullanım özelliklerinin kişilik yapılanmaları, yaşam doyumu ve depresyon açısından incelenmesi (Yayımlanmamış Yükseklisans Tezi), Işık Üniversitesi, İstanbul. Çömlekçi, M. F. & Başol, O. (2019). Gençlerin Sosyal Medya Kullanım Amaçları İle Sosyal Medya Bağımlılığı İlişkisinin İncelenmesi . Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi , 17 (4) , 173-188 . DOI: 10.18026/cbayarsos.525652 Daily Mail (31 Mart, 2008). Nomophobia is the fear of being out of mobile phone contact-and it's the plague of our 24/7 age.Erişim adresi: https://www.dailymail.co.uk/news/article-550610/Nomophobia-fear-mobile-phone- contact--plague-24-7-age.html Dalvi-Esfahani, M., Niknafs, A., Kuss, D. J., Nilashi, M. & Afrough, S. (2019) Social media addiction: Applying the DEMATEL approach, Telematics and Informatics, 43, 101250. De Vries, D. A., & Kühne, R. (2015). Facebook and self-perception: Individual susceptibility to negative social comparison on Facebook. Personality and Individual Differences, 86, 217-221. Deci, E. L. and Ryan, R. M. (1995). Human autonomy: The basis for true self- esteem. In M. H. Kernis (Ed.), Efficacy, agency, and self-esteem, 30-49. New York: Springer. Deniz, L., & Tutgun-Ünal, A. (2019). Sosyal medya çağında kuşakların sosyal medya kullanımı ve değerlerine yönelik bir dizi ölçek geliştirme çalışması. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 11(18), 1025-1057. Di Paula, A. and Campbell, J. D. (2002). Self-esteem and persistence in the face of failure. Journal of Personality and Social Psychology, 83, 711-724. Dixit, S., Shukla, H., Bhagwat, A., Bindal, A., Goyal, A., Zaidi, A. K., & Shrivastava, A. (2010). A study to evaluate mobile phone dependence among students of a medical college and associated hospital of central India. Indian J Community Med., 35(2), 339–341. 74 Dongre, A. S., Inamdar, I. F. & Gattani, P. L. (2017). “Nomophobia: A Study to Evaluate Mobile Phone Dependence and Impact of Cell Phone on Health”, National Journal of Community Medicine, 8(11),688-693. Drury, G. (2008). Opinion piece: Social media: Should marketers engage and how can it be done effectively?. Journal of direct, data and digital marketing practice, 9(3), 274-277. Ebner, Natalie. (2008). Age of face matters: Age-group differences in ratings of young and old faces. Behavior research methods. 40. 130-6. Erarslan, L. ve Çakıcı Eser, D. (2015). Sosyal Medya Toplum Araştırma Medya Sosyolojisine Giriş. İstanbul: Beta Yayıncılık. Erdem, H., Kalkın, G., Türen, U., & Deniz, M. (2016). Üniversite öğrencilerinde mobil telefon yoksunluğu korkusunun (nomofobi) akademik başarıya etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(3), 923-936. Fallon, E. A., Harris, B. S., & Johnson, P. (2014). Prevalence of body dissatisfaction among a United States adult sample. Eating behaviors, 15(1), 151-158. Fardouly, J., Pinkus, R. T. and Vartanian, L. R. (2017). The impact of appearance comparisons made through social media, traditional media, and in person in women’s everyday lives. Body Image, 20, 31–39. Farrell, C., Lee, M., & Shafran, R. (2005). Assessment of body size estimation: A review.European Eating Disorders Review, 13(2), 75-88. doi:10.1002/erv.622 Fredrickson, B. L., & Roberts, T. A. (1997). Objectification theory: Toward understanding women's lived experiences and mental health risks. Psychology of women quarterly, 21(2), 173-206. Gezgin, D. M., Şahin, Y. L., & Yıldırım, İ. S. (2017). Sosyal Ağ Kullanıcılarının Nomofobi Düzeylerinin Çeşitli Faktörler Açısından İncelenmesi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 7(1), 1-15. 75 Gezgin, D. M., Şumuer, E., Arslan, O., & Yıldırım, S. (2017). Nomophobia prevalence among pre-service teachers: A case of Trakya University. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1). Gibbons, F. X. (1986). Social comparison and depression: Company's effect on misery. Journal of Personality and Social Psychology, 51(1),140-148. Gomez, K., Villalobos, S., & Fausto, M. (2015, June). Instagram's relationship to body dissatisfaction. Research dissertation, California State University Greenberg, J. L., Delinsky, S. S., Reese, H. E., Buhlmann, U. & Wilhelm, S. (2010). Body image. In J. E. Grant & M. N. Potenza (Ed.), Young mental health. 126-142. New York: Oxford University Press Griffiths, M. (2005). A ‘components’ model of addiction within a biopsychosocial framework. Journal of Substance use, 10(4), 191-197. Grogan, S. (2021). Body image: Understanding body dissatisfaction in men, women, and children. Routledge. Ha, Y. J. (2006). The relationship among self-esteem, internal locus of control, and psychological well-being. Unpublished Master Dissertation, Yonsei University, South Korea. Hamurcu, P., Öner, C., Telatar, B., & Yeşildağ, Ş. (2015). The impact of obesity on self esteem and body image. Turkish Journal of Family Practice, 19(3), 122-128. Higgens, E.T. (1987). Self-discrepancy: A theory relating self and affect. Psychological Review, 94(3), 319-340. James, W. (1950). The principles of psychology. Vol 1. Dover Publications. Joseph, L. (1991). Character Structure, Self-Esteem Regulation. The relational self: Theoretical convergences in psychoanalysis and social psychology, 3. Jung, J., & Lennon, S. J. (2003). Body image, appearance self‐schema, and media images. Family and Consumer Sciences Research Journal, 32(1), 27-51. 76 Kahriman, İ. (2005). Karadeniz Teknik Üniversitesi Trabzon Sağlık Yüksekokulu Öğrencilerinin Benlik Saygıları ve Atılganlık Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 9. Kaplan, A. M., & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite! The challenges and opportunities of Social Media. Business horizons, 53(1), 59-68. Kara, T. (2013). Sosyal medya endüstrisi. İstanbul: Beta Yayıncılık, 11. Karadağ, G., Güner, İ., Çuhadar, D., & Uçan, Ö. (2008). Gaziantep Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu hemşirelik öğrencilerinin benlik saygıları. Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi, 3(7), 29-42. Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi. (26.baskı). Ankara Nobel Yayınevi. Kaya L., & Kalkan, M. (2019). Üniversite öğrencilerinde narsisistik eğilimler, bağlanma stilleri ve sosyal medya kullanımı. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, (2), 243-249. Kemp, S. (2018). Digital in 2018: World’s Internet Users Pass the 4 Billion Mark. WE ARE SOCİAL: : https://wearesocial.com/blog/2018/01/global-digital-report2018 adresinden alınmıştır. Kietzmann, J. H., Hermkens, K., McCarthy, I. P., Silvestre, B. S. (2011). Social media? Get serious! Understanding the functional building blocks of social media. Business Horizons, 54(3), 241–250. King, A.L., Valença, A.M., Silva, A., Baczynski, T., Carvalho, M.R., & Nardi, A.E. (2013). Nomophobia: Dependency on virtual environments or social phobia? Comput. Hum. Behav., 29, 140-144. Köse, Ö. B., & Doğan, A. (2019). The relationship between social media addiction and self-esteem among Turkish university students. Addicta Turk. J. Addict, 6, 175- 190. Lawler, M. ve Nixon, E. (2011). Body dissatisfaction among adolescent boys and girls: The effects of body mass, peer appearance culture and internalization of appearance ideals. Journal of Youth and Adolescence, 40(1), 59-71. 77 Lazuka, R.F., Wick, M.R., Keel, P.K., & Harriger, J.A. (2020). Are We There Yet? Progress in Depicting Diverse Images of Beauty in Instagram's Body Positivity Movement. Body image, 34, 85-93 . Mackinnon, N. J. (2015). Self-esteem and beyond. New York: Palgrave Macmillan. Maslow, A. H. (1970). Motivation and personality. New York: Harper & Row. O'Keeffe, G. S., Clarke-Pearson, K., & Council on Communications and Media (2011). The impact of social media on children, adolescents, and families. Pediatrics, 127(4), 800–804. https://doi.org/10.1542/peds.2011-0054 Oktan, V., & Şahin, M. (2010). Kız ergenlerde beden imajı ile benlik saygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası insan bilimleri dergisi, 7(2), 543-556. Ozdemir, B., Cakir, O. & Hussain, I. (2018). Prevalence of Nomophobia among University Students: A Comparative Study of Pakistani and Turkish Undergraduate Students. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education. 14. 1519-1532. Öztürk, A., Kara, A., & Körük, S. (2015). Üniversite öğrencilerinin kişilik özellikleri, cinsiyet rolleri ve yüz kızarma eğilimlerinin sosyal görünüm kaygılarını yordama gücü ve aralarındaki ilişki. Electronic Turkish Studies, 10(10). Park, S. Y., & Baek, Y. M. (2018). Two faces of social comparison on Facebook: The interplay between social comparison orientation, emotions, and psychological well-being. Computers in Human Behavior, 79, 83-93. Rodgers, R., Chabrol, H. ve Paxton, S. J. (2011). An exploration of the tripartite influence model of body dissatisfaction and disordered eating among Australian and French college women. Body Image, 8, 208-215. Rogers, C. R. (1950). The significance of the self-regarding attitudes and perceptions. M. L. Reymert (Ed.), Feelings and emotions; The Mooseheart Symposium 374–382. McGraw-Hill. Rosenberg, M. (1965). Society and the adolescent self-image. Princeton NJ. Princeton University Press. 78 Rubin, L. & Steinberg, J. (2011). Self-Objectification and Pregnancy: Are Body Functionality Dimensions Protective?. Sex Roles. 65. 606-618. Rudd, N. A., & Lennon, S. J. (2000). Body image and appearance-management behaviors in college women. Clothing & Textiles Research Journal, 18(3), 152– 162. https://doi.org/10.1177/0887302X0001800304 Sanford, L.T. & Donavan, M.E. (1999). Kadınlar ve benlik saygısı. (Çev. Semra Kunt). Ankara: HYB Yayıncılık. Sarwer, D. B., Wadden, T. A., & Foster, G. D. (1998). Assessment of body image dissatisfaction in obese women: specificity, severity, and clinical significance. Journal of consulting and clinical psychology, 66(4), 651. Schilder, P. (2013). The image and appearance of the human body. Routledge. Sedikides C. & Gregg, A. P., (2003). Portraits of the self. (Hogg, M. A. & Cooper J. ed). , Sage handbook of social psychology., 110-138. Sevim, K., & Artan, T. (2021). Yüksek ve Düşük Benlik Saygısını Etkileyen Faktörler. Toplumsal Politika Dergisi, 2(2), 109-121. Shaw, J. (1995). Effect of fassion magazines on body dissatisfaction and eating pchycolopathology in adolescent and adult females. European Eating Disorders Review, 3 (1), 15-23 Sivribaşkara, S. (2003). Özsaygının Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi. Slade, P. D. (1994). What is body image? Behaviour Research and Therapy, 32(5), 497–502. https://doi.org/10.1016/0005-7967(94)90136-8 Solmaz, B., Tekin, G., Herzem, Z., ve Demir, M. (2013). İnternet ve sosyal medya kullanımı üzerine bir uygulama. Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 7(4), 23-32. Stavropoulos, V., Lazaratou, H., Marini, E. and Dikeos, D. (2015). Low family satisfaction and depression in adolescence: The role of self-esteem. Journal of Educational and Developmental Psychology, 5, 109-118. 79 Steers, M. L. N., Wickham, R. E., & Acitelli, L. K. (2014). Seeing everyone else's highlight reels: How Facebook usage is linked to depressive symptoms. Journal of Social and Clinical Psychology, 33(8), 701-731. Şahin, C., & Kumcağız, H. (2017). Narsisizm Ve Benlik Saygısının Sosyal Medya Bağımlılığı Üzerindeki Yordayıcı Rolü. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 8(30), 2136-2155. Şahin, C., & Yağcı, M. (2017). Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği-Yetişkin Formu: Geçerlilik VE Güvenirlik Çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 523-538. Şakiroğlu, M., Gülada, G., Uğurcan, S., Kara, N., & Gandur, T. (2017). The Mediator Effect of Mindfulness Awareness on The Relationship Between Nomophobia and Academic University Adjustment Levels in College Students. Internatıonal Journal Of PsychoEducatıonal Scıences, 69-79. Tavolacci, M. P., Meyrignac, G., Richard, L., Dechelotte, P., & Ladner, J. (2015). Problematic use of mobile phone and nomophobia among French college students. The European Journal of Public Health, 25 (3), 206. doi:10.1093 / eurpub / ckv172.088 Thompson, J. K. (1996). Assessing body image disturbance: Measures, methodology, and implementation. In J. K. Thompson (Ed.), Body image, eating disorders, and obesity 49-83. Washington: American Psychological Association. Thompson, J. K., & Gardner, R. M. (2002). Measuring perceptual body image among adolescents and adults. Body image: A handbook of theory, research, and clinical practice, 135-141. Tibber, M. S., Zhao, J., & Butler, S. (2020). The association between self-esteem and dimensions and classes of cross-platform social media use in a sample of emerging adults–Evidence from regression and latent class analyses. Computers in Human Behavior, 109, 106371. Tiggemann, M., & Zaccardo, M. (2018). ‘Strong is the new skinny’: A content analysis of #fitspiration images on Instagram. Journal of Health Psychology, 23(8), 1003–1011. https://doi.org/10.1177/1359105316639436 80 Toma, C. L., & Hancock, J. T. (2010). Looks and lies: The role of physical attractiveness in online dating self-presentation and deception. Communication research, 37(3), 335-351. Toprak, A., Yıldırım A., Aygül E., Binark M., Börekçi S., & Çomu T. (2009). “Toplumsal Paylaşım Ağı Facebook: “Görülüyorum Öyleyse Varım!”. İstanbul: Kalkedon Yayınları. Tukuş, L. (2010). The Self Esteem Rating Scale-Short Form (Benlik Saygısı Değerlendirme Ölçeği-Kısa Formu) Türkçe güvenilirlik ve geçerlilik çalısması. Turel, O., & Serenko, A. (2012). The benefits and dangers of enjoyment with social networking websites. European Journal of Information Systems, 21(5), 512-528. Tutgun-Ünal, A., & Deniz, L. (2020). Sosyal medya kuşaklarının sosyal medya kullanım seviyeleri ve tercihleri. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(22), 1289-1319. TÜİK. (2016, 08 18). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması. 11 16, 2021 tarihinde Türkiyeİstatistik Kurumu: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)- Kullanim-Arastirmasi-2016-21779 adresinden alındı Uslu, D. (2019). Bedeni beğenme-sosyal yetkinlik arasındaki ilişkilerin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yayımlanmamış Yükseklisans Tezi), İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul Uzun, Ö., Yıldırım, V., & Uzun, E. (2016). Habit of using social media and correlation of social media addiction, self esteem, perceived social support in adolescent with attention deficit hyperactivity disorder. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 10(3), 142-147. Ünlü Dalyalı, F. (2018). Orta Yaş Üstü Bireylerin Dijital Çağda İletişim Kurma Pratikleri: Sosyal Medya Bağımlılığı ve Sosyal İzolasyon. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. 81 Ünver, H., Benli, T. E., & Ünver, Z. (2021). Sağlık Profesyoneli Adaylarında Sosyal Medya Bağımlılığının Nomofobiye Etkisi. Turkiye Klinikleri Hemsirelik Bilimleri, 13(3). Vogel, E. A., Rose, J. P., Roberts, L. R., & Eckles, K. (2014). Social comparison, social media, and self-esteem. Psychology of popular media culture, 3(4), 206. We Are Social & Hootsuite (2022, 26 Ocak). DIGITAL 2022: ANOTHER YEAR OF BUMPER GROWTH. Erişim adresi: https://wearesocial.com/uk/blog/2022/01/digital-2022-another-year-of-bumper- growth-2/ Yanbastı, G. (1990). Kişilik Kuramları. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, No:53 İzmir. Yang, C. C. (2016). Instagram use, loneliness, and social comparison orientation: Interact and browse on social media, but don't compare. Cyberpsychology, behavior, and social networking, 19(12), 703-708. Yildirim, C., & Correia, A. P. (2015). Exploring the dimensions of nomophobia: Development and validation of a self-reported questionnaire. Computers in Human Behavior, 49, 130-137. Yörükoğlu, A. (1985). Gençlik çağı.7. Baskı, İstanbul: Özgür Yayınları. Zafarmand, N. (2010). Halkla ilişkiler Alanında Yeni Mecra ve Uygulamaların Yeri ve Önemi: Sosyal Medya ve PR2.0. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi. Ankara. 82 Ek-A Sosyodemografik Form Değerli katılımcı, Bu araştırma, Dr. Öğr. Üyesi Hanife YILMAZ ÇENGEL danışmanlığında Psikolog Ahmet Gökay ÇELİK tarafından İstanbul Gelişim Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans Tezi kapsamında kullanılmak üzere hazırlanmıştır. Araştırmanın amacı Üniversite Öğrencilerinde Nomofobinin, Sosyal Medya Kullanımının Benlik Saygısı Ve Beden İmajı ile ilişkisini incelemektir. Araştırmaya katılım gönüllülük esasına dayalı olup katılmama veya araştırmadan ayrılma hakkına sahipsiniz. Katılım göstermeniz halinde ölçeklerde sorulan sorulara doğru, samimi, eksiksiz cevaplar vermeniz araştırmanın geçerli olması için önem arz etmektedir. Ölçeklerde sorulan soruların yanlış cevabı olmayıp, sorulan sorularda kimliğinizi açık edecek herhangi bir bilgi istenmeyecektir. Edinilen bilgiler gizli tutulacak ve bilimsel amaçlar doğrultusunda kullanılacaktır. Çalışmaya katılımınız ve değerli vaktinizi ayırdığınız için teşekkür ederim. İletişim:ahmetgokaycelik@gmail.com E-Posta: ……………………. 1. Yaşınız: …………………… 2. Cinsiyetiniz: 1.Kadın 2.Erkek 3. Kardeş Sayısı 83 1 2 3 4 5 4. Boyunuz: …………………… 5. Kilonuz: ………………….. 6. Bedensel bir engeliniz var mı? 1.Evet 2. Hayır 7. Kronik bir rahatsızlığınız var mı? 1. Var 2. Yok 8. Tanı almış psikolojik bir rahatsızlığınız var mı? 1. Var 2. Yok 84 9. En sık kullandığınız sosyal medya platformu hangisidir? 1.İnstagram 2.Twitter 3.Facebook 4.Snapchat 5.Youtube 6. Diğer (Belirtiniz) : ………….. 10. En sık kullandığınız sosyal medya platformundaki takipçi (sizi takip eden) veya arkadaş sayısınız aşağıdakilerden hangisidir? 1. 0 - 100 arasında 2. 101 - 250 arasında 3. 251- 500 arasında 4. 501 – 1000 arasında 5. 1000’den fazla 85 Ek – B Sosyal Medya Kullanım Ölçeği 1 2 3 4 5 Hiçbir zaman Nadiren Bazen Sıklıkla Her zaman 1 2 3 4 5 1.Sosyal medyayı arkadaşlarla iletişimde bulunmak için kullanırım. 2. Sosyal medyayı eğlenmek ve rahatlamak için kullanırım. 3. Sosyal medyayı boş zamanları değerlendirmek için kullanırım. 4. Sosyal medyayı müzik dinlemek için kullanırım. 5. Sosyal medyayı mesaj göndermek ve almak için kullanırım 6. Sosyal medyayı insanları daha iyi tanımak için kullanırım. 7. Sosyal medyayı olayları/gündemi takip etmek için kullanırım. 8. Sosyal medyayı kişisel sunum ve bilgi paylaşımı için kullanırım. 9. Sosyal medyayı kişi ve organizasyonlara ulaşmak için kullanırım 10. Sosyal medyayı fikir alışverişinde bulunmak için kullanırım 11. Sosyal medyayı bilgiye erişim amacı ile kullanırım. 12. Sosyal medyayı kullanmamdan dolayı ailem ile sorunlar yaşarım. 86 13. Sosyal medyayı kullanmamdan dolayı başka etkinliklere(spor, kitap okuma vb.) ilgim azalır. 14. Sosyal medyayı kullanmamdan dolayı ev/iş /okul gibi sorumluluklarımı ihmal ederim 15. Sosyal medyayı kullanmamdan dolayı ailem ile daha az zaman geçiririm 16. Sosyal medyayı kullanmamdan dolayı arkadaşlarım ile daha az zaman geçiririm. 17. Çevremdekiler sosyal medyada harcadığım zamandan dolayı şikayet eder. 18. Arakdaşlarım beni çağırsa dahi sosyal medyanın başından kalkamam. 87 Ek – C Nomofobi Ölçeği 1 2 3 4 5 6 7 Kesinlikle Katılmıyorum Kısmen Fikrim Kısmen Katılıyorum Kesinlikle Katılmıyorum. Katılmıyorum yok Katılıyorum Katılıyorum 1 2 3 4 5 6 7 1. Akıllı telefonumdan sürekli olarak bilgiye erişemediğimde kendimi rahatsız hissederim 2. Akıllı telefonumdan istediğim her an bilgiye bakamadığımda canım sıkılır. 3. Haberlere (örneğin neler olup bittiğine, hava durumuna ve diğer haberlere) akıllı telefonumdan ulaşamamak beni huzursuz yapar. 4. Akıllı telefonumu ve telefonumun özelliklerini istediğim her an kullanamadığımda rahatsız olurum. 5. Akıllı telefonumun şarjımın bitmesinden korkarım 6. Kontörüm (TL kredim) bittiğinde veya aylık sınırımı aştığımda paniğe kapılırım. 7. Telefonum çekmediğinde veya kablosuz internet bağlantısına erişemediğimde sürekli olaraj sinyal olup olmadığını veya kablosuz erişim bağlantısı bulup bulamayacağını kontrol ederim. 8. Akıllı telefonumu kullanmadığımda, bir yerlerde mahsur kalacağımdan korkarım. 88 9.Akıllı telefonuma bir süre bakamadıysam, bakmak için güçlü bir istek hissederdim. Eğer akıllı telefonum yanımda değilse 10. Ailemde ve/veya arkadaşlarımla hemen iletişim kuramayacağım için kaygı duyarım. 11. Ailem ve/veya arkadaşlarım bana ulaşamayacakları için endişelenirim. 12. Gelen aramaları ve mesajları alamayacağım için kendimi huzursuz hissederim 13. Ailemle ve/veya arkadaşlarımla iletişim halinde olmadığım için endişelenirim 14. Birinin bana ulaşıp ulaşamadığında bilemediğim için endişelenirim. 15. Ailem ve arkadaşlarımla olan bağlantım kesileceği için kendimi huzursuz hissederim. 16. Çevrimiçi kimliğimden kopacağım için gergin olurum. 17. Sosyal medya ve diğer çevrimiçi ağlarda güncel kalamadığım için rahatsızlık duyarım. 18. Bağlantılarımdan ve çevrimiçi ağlardan gelen güncelleme bildirimlerini takip edemediğim için kendimi tuhaf hissederim. 19. Elekronik postalarımı kontrol edemediğim için kendimi huzursuz hissederim. 20. Ne yapacağımı bilemiyor olacağımdan kendimi tuhaf hissederim. 89 Ek – D Benlik Saygısı Ölçeği 1 2 3 4 5 6 7 Hiçbir Nadiren Zamanın Bazı Zamanın Çoğu Her zaman az bir zamanlar önemli bir zaman zaman kısmında kısmında 1.Diğer insanlarla birlikteyken onların benimle olmaktan 1 2 3 4 5 6 7 hoşnut olduklarını hissederim. 2.İnsanların benimle konuşmaktan gerçekten hoşlandıklarını hissederim. 3.Arkadaşlarımın beni ilgi çekici bulduklarını hissederim. 4.İnsanların benimle birlikteyken iyi zaman geçirdiklerini hissederim. 5.Arkadaşlarım bana çok değer verir. 6.İnsanlarla geçinme konusunda kendime güvenirim. 7.Başka insanlar üzerinde iyi bir izlenim bıraktığımı hissederim. 8.İyi bir espri anlayışım olduğunu hissederim. 9.Çok becerikli bir kişi olduğumu hissederim. 10.İstediğim zaman yeni ilişkiler başlatabileceğime dair güvenim tamdır. 11. Başka biri olmayı isterdim. 90 12.Başka insanlara göre kendimi daha aşağıda hissederim. 13.Başkalarına aptal gibi göründüğümü hissederim. 14.Bu şekilde biri olduğum için kendime kızarım. 15.Başkalarının benden çok daha iyi şeyler yaptığını hissederim 16.Kendimden utanırım. 17.Başkaları gibi olabilseydim o zaman kendimi daha iyi hissederdim. 18.Başka insanlarla birlikteyken ortadan kaybolmayı isterdim. 19.Yaptığım şeylerde başarısız olabileceğimi hissederim. 20.Başkalarına kıyasla daha fazla itilip kakıldığımı hissederim. 91 Ek—E Bedeni Beğenme Ölçeği 1 2 3 4 5 Asla Nadiren Bazen Sık sık Her zaman 1 2 3 4 5 1. Bedenime saygı duyarım 2. Bedenim ile ilgili olumlu hislere sahibim. 3. Bedensel olarak en azından birkaç olumlu özelliğe sahibim 4. Bedenime yönelik olumlu bir tutuma sahibim 5. Bedensel ihtiyaçlarıma karşı duyarlıyımdır. 6. Bedenimi seviyorum. 7.Bedenimin farklı ve benzersiz özelliklerini beğenirim. 8.Davranışlarım vücuduma yönelik olumlu tutumlarımı yansıtır örneğin başımı dik tutarım ve güler yüzlüyümdür. 9. Bedenim bana huzur verir. 10. Medyatik (modeller ve aktristler) insanların cazip dış görünüşlerine benzemesem de kendimi güzel hissediyorum. 92 93